HIV İLAÇLARI
1) GİRİŞ (ENTRY) AŞAMASI İNHİBİTÖRLERİ
| Sınıf | Hedef | İlaç | TUS Notu |
|---|---|---|---|
| Füzyon inhibitörü | gp41 | Enfuvurtid | HIV’in zarfının CD4 hücresi ile kaynaşmasını engeller Tek SC uygulanan anti-HIV |
| CCR5 antagonistleri | CCR5 koreseptörü | Maraviroc | Sadece CCR5-tropik HIVte etkilidir Tropizm testi gerekir |
2) TERS TRANSKRİPTAZ İNHİBİTÖRLERİ
A) NRTI (Nükleozid/Nükleotid RT inhibitörleri)
| İlaç | Özellik | TUS Bilgisi |
|---|---|---|
| Zidovudin | ilk HIV ilacı | Kemik iliği supresyonu |
| Lamivudin (3TC) | HBV’ye de etkili | En iyi tolere edilen |
| Emtricitabin (FTC) | 3TC benzeri | Kanda hiperpigmentasyon |
| Tenofovir (TDF/TAF) | nükleotid analoğu | Böbrek toksisitesi / Fanconi |
| Abacavir | HLA-B*5701 testi → aşırı duyarlılık | Test yapılmadan başlanmaz |
| Didanozin/Stavudin | Artık kullanılmıyor | Pankreatit, nöropati |
Mekanizma: Viral RNA → DNA dönüşümünü yapan ters transkriptazın substratını taklit eder, zincir sonlandırır.
B) NNRTI (Non-nükleozid RT inhibitörleri)
| İlaç | Not |
|---|---|
| Efavirenz | CNS yan etkileri, rüya bozuklukları |
| Nevirapin | Hepatotoksisite |
| Etravirin / Rilpivirin | Yeni jenerasyon |
Mekanizma: RT enzimine allosterik bağlanıp inhibe eder.
3) İNTEGRAZ İNHİBİTÖRLERİ (INSTI)
| İlaç | Not |
|---|---|
| Raltegravir | ilk INSTI |
| Elvitegravir | CYP3A ile metabolize |
| Dolutegravir | en güçlü, yüksek bariyer |
Mekanizma: Viral DNA’nın konak DNA’sına entegrasyonunu engeller.
4) PROTEAZ İNHİBİTÖRLERİ (PI)
| İlaç | Not |
|---|---|
| Lopinavir | Ritonavir ile boost edilir |
| Atazanavir | İndirekt hiperbilirubinemi (kernikterus yok!) |
| Darunavir | En güçlü PI’lardan |
| Indinavir | Böbrek taşı yapar |
Mekanizma: Viral poliproteinlerin olgun virüs proteinlerine kesilmesini engeller → enfeksiyöz virüs oluşmaz.
5) “BOOSTER” İlaçlar (Farmakokinetik artırıcılar)
| İlaç | Not |
|---|---|
| Ritonavir | CYP3A4 inhibitörü → PI seviyesini yükseltir |
| Cobicistat | Saf PK booster |
HIV İLAÇ SINIFLARI
| Aşama | İlaç | Mnemonic |
|---|---|---|
| Giriş | Maraviroc (CCR5) | “Mara → Kapıdan sokmaz” |
| Füzyon | Enfuvurtid (gp41) | “Füzyon → Enfuzyon” |
| RT – NRTI | Tenofovir, Lamivudin | “RNA → DNA’yı taklitçiler” |
| RT – NNRTI | Efavirenz | “Allosterik kilit” |
| İntegraz | Dolutegravir | “Viral DNA’yı içeri sokmaz” |
| Proteaz | Lopinavir | “Proteinleri kesmez → olgunlaşma yok” |
Kritik bilgi
Füzyon inhibitörü = Enfuvurtid = gp41
Maraviroc = CCR5 antagonisti
Tenofovir = Fanconi sendromu
Abacavir = HLA-B*5701 testi
Proteaz inhibitörleri = Metabolik sendrom (lipodistrofi, insülin direnci)
———————————
Aşağıdakilerden hangisi füzyon inhibe ederek anti viral etkinlik gösterir?
A) Enfuvurtid
B) Maraviroc
C) Elivtegravir
D) Lopinavir
E) Atazanavir
Cevap A
Enfuvurtid, HIV-1 glikoproteini gp41 hücre bağlayıcı ve yapısal yeniden düzenlenmesini inhibe eder
Bu şekilde hücre içine giremez.
Sorunun cevabı A) Enfuvurtid — doğru.
Füzyon inhibitörü olan tek HIV ilacı → ENFUVURTİD
Enfuvurtid (T-20) – Füzyon inhibitörü
- HIV’in gp41 yüzey glikoproteinine bağlanır.
- gp41’in konformasyon değişimini engeller.
- Böylece HIV zarfı ile T-hücre membranı kaynaşamaz (füzyon yok).
- Virüs hücre içine giremez → enfeksiyon başlamaz.
Tek parenteral (SC) uygulanan anti-HIV ilaçtır.
Diğer şıklar neden yanlış?
B) Maraviroc → CCR5 entry inhibitörü
Hücre yüzeyindeki CCR5 ko-reseptörünü bloke eder. Füzyonu değil, “bağlanmayı / giriş yönlendirmesini” inhibe eder.
C) Elvitegravir → Integrase inhibitörü
Viral DNA’nın konak DNA’sına entegre edilmesini engeller.
D) Lopinavir → Proteaz inhibitörü
Viral proteinlerin olgunlaşmasını engeller.
E) Atazanavir → Proteaz inhibitörü
ÖZET
| Ajan | Sınıf | Etki Noktası |
|---|---|---|
| Enfuvurtid | Füzyon inhibitörü | gp41 |
| Maraviroc | Entry inhibitörü | CCR5 |
| Elvitegravir | Integrase inhibitörü | DNA integrasyonu |
| Lopinavir / Atazanavir | Proteaz inhibitörü | Viral protein olgunlaşması |
“Füzyon = gp41 = Enfuvurtid” (altın cümle)