Viral Gastroenterit Etkenleri
6
1) Temel Karşılaştırma Tablosu
| Özellik | Rotavirus | Norovirus | Adenovirus (F tip 40/41) | Astrovirüs |
|---|---|---|---|---|
| Genom | Çift iplikli RNA (segmentli) | Pozitif polar ssRNA | Çift iplikli DNA | Pozitif polar ssRNA |
| Zarf | ❌ Zarf yok | ❌ Zarf yok | ❌ Zarf yok | ❌ Zarf yok |
| Aile | Reoviridae | Caliciviridae | Adenoviridae | Astroviridae |
| Yaş grubu | Bebek–küçük çocuk | Her yaş → özellikle yetişkin | Bebek–çocuk | Bebek–çocuk |
| Bulaş | Feko-oral | Feko-oral, aerosol, su | Feko-oral | Feko-oral |
| Klinik | Şiddetli ishal + kusma | Akut, patlama tarzı ishal → cruise ship | Uzun süren ishal | Hafif sulu ishal |
| Mevsim | Kış | Tüm yıl (kış zirve) | Tüm yıl | Kış |
| Kuluçka | 1–3 gün | 12–48 saat | 7–10 gün | 1–2 gün |
| Bağırsak tutulumu | Villus ucunda yıkım | Villus hücre hasarı | Daha uzun mukozal inflamasyon | Hafif mukozal hasar |
| En ağır tablo | Şiddetli dehidratasyon | Salgınlar | Uzun süren ishal | Hafif orta ishal |
| Aşı | ✔ Var (Rota) | ❌ Yok | ❌ Yok | ❌ Yok |
2) Klinik özelliklerin ayrıntılı karşılaştırması
Rotavirüs
- En sık çocukluk çağı ağır gastroenteriti
- “Tekerlek” şeklinde virion
- Kış aylarında pik yapar
- Villus atrofisi → laktaz azalması → osmotik ishal
- Aşı ile önlenebilir
Klinik: Şiddetli ishal, devamlı kusma, hızlı dehidratasyon
Norovirüs (Norwalk virüsü)
- En sık yetişkin viral gastroenteriti
- Cruise ship, okul, kış kampları → salgın tarzı
- Çok bulaşıcı (10–20 partikül yeterli!)
- Kısa inkübasyon (12–48 saat)
- Hastalık süresi kısa (24–72 saat)
Klinik: Akut patlama tarzı kusma + ishal → saldiri gibi başlar
Adenovirüs 40–41
- Bebek ve çocuklarda uzun süren ishal yapar
- Kuluçka süresi daha uzun
- Ateş, farenjit eşlik edebilir
- Yıl boyunca görülebilir
Klinik: Orta şiddette, 1–2 hafta sürebilen ishal
Astrovirüs
- Hafif–orta şiddetli gastroenterit
- Özellikle kış aylarında
- Bebek ve küçük çocuklarda
- Zarfsız → çevrede dayanıklı
- Genellikle selim seyreder
Klinik: Hafif sulu ishal + kusma + hafif ateş
3) Morfolojinin hatırlanması
| Virüs | Karakteristik görünüm |
|---|---|
| Rotavirüs | Wheel–Tekerlek şeklinde |
| Norovirüs | Küçük yuvarlak virüs (Small Round Virus) |
| Adenovirüs | İkosahedral DNA virüsü |
| Astrovirüs | Yıldız şeklinde (astro = star) |
4) Tanıda kullanılan yöntemler
| Virüs | Laboratuvar Tanı | Not |
|---|---|---|
| Rotavirüs | Antijen testi (ELISA) | En sık |
| Norovirüs | RT-PCR | Salgın araştırmalarında |
| Adenovirüs | Antijen + PCR | |
| Astrovirüs | Antijen/PCR | Daha nadir tanı |
5) Tedavi & Yönetim
Tümünde tedavi aynı kriterler üzerine kurulur:
- Oral rehidratasyon
- Elektrolit dengesi
- Anne sütü devamı
- İshal diyeti
- Antibiyotik YOK
- Aşı: sadece rotavirüs için var