1) KLASİK GASTRİT SINIFLAMASINA GÖRE:
Tip A Gastrit (Otoimmün Gastrit)
Tek gerçek otoimmün gastrit tipidir.
Sinıflamanın geri kalanındaki tipler otoimmün değildir.
Özellikleri:
- Lokalizasyon: Korpus + fundus
- Otoantikorlar: Anti-paryetal hücre, anti-intrinsik faktör
- Komplikasyonlar: Pernisiyöz anemi, Tip I karsinoid, intestinal metaplazi, adenokarsinom
- Gastrin ↑↑, IF ↓, HCl ↓ (achlorhydria)
Not: “Otoimmün gastrit” dendiğinde Tip A = fundik gastrit anlaşılır.
İskandinav ülkeleri ve kuzey Avrupa da sıktır. Gastrik parietal hücre membranları, intrensek faktör ve gastrin reseptörlerine yönelik antikorlar nedeni ile asit salgılayan mukoza zedelenir.
Birkaç yıl içinde hipoaklorhidri gelişir. Sıklıkla pernisiyöz anemi ile birliktedir.
Korpus ve fundusta sınırlı lenfosit ve plazma hücre infiltrasyonu; glandlarda yıkım ve atrofi sonucunda pilorik ve intestinal metaplazi gelişebilir.
Bu zeminden %1-3 olguda gastrik adenokarsinom geliştiği bildirilmektedir. Aklorhidriye bağlı olarak antrumda G hücre hiperplazisi (nöroendokrin hücre) nedeni ile nadiren karsinoid tümör gelişebilir.*******
Tip B Gastrit ise, H. pylori gastriti olarak bilinir.
2) MODERN PATOLOJİ / ENDOSKOPİ SINIFLAMASINA GÖRE OTOİMMÜN GASTRİT TİPLERİ
Güncel literatürde otoimmün gastrit fundik gastritin alt tipleri olarak 3 evrede değerlendirilir:
A) Erken Otoimmün Gastrit (Early Autoimmune Gastritis)
- Parietal hücreler azalmaya başlamıştır, tamamen yok olmamıştır
- Gastrin hafif–orta ↑
- Pepsinojen I düşmeye başlar
- ECL hiperplazisi yoktur veya sınırlıdır
B) İleri Otoimmün Gastrit (Advanced Autoimmune Gastritis)
- Parietal hücre hızla azalır
- Achlorhydria belirgindir
- Gastrin çok yüksek
- ECL hücre hiperplazisi başlar
- Korpus atrofisi artar
C) Otoimmün Atrofik Gastrit (Metaplazi ve Komplikasyon Evresi)
- Tam parietal hücre kaybı
- Oksintik mukoza tamamen incelmiş
- İntestinal metaplazi + displazi gelişebilir
- Tip I karsinoid riski en yüksek evre
- Pernisiyöz anemi bu dönemde ortaya çıkar
3) ECL HÜCRE PATOLOJİSİNE GÖRE OTOİMMÜN GASTRİTİN 4 ALT TİPİ
ECL hücreleri (Enterochromaffin-Like Cells) “Enterokromaffin Benzeri Hücreler” olarak bilinir.
Otoimmün gastritte hipergastrinemi → ECL hücre proliferasyonu → aşağıdaki 4 evre oluşur:
a. ECL Hücre Hiperplazisi
- Mikro-nodüler hiperplazi
- Komplikasyon yok
b. Lineer Hiperplazi
- Karsinoid öncesi basamak
c. Nodüler ECL Hiperplazisi
- Neoplazi riski belirgin artar
d. Tip I Gastrik Nöroendokrin Tümör (Karsinoid)
- Otoimmün gastritin en önemli komplikasyonudur
- Gastrin bağımlı, genelde benign
4) OTOİMMÜN GASTRİTİN KLİNİK GÖRÜNÜME GÖRE TÜRLERİ
a) Subklinik Otoimmün Gastrit
- Antikor pozitif ama belirgin mukozal kayıp yok
- B12 normal olabilir
b) Klinik Otoimmün Gastrit
- Atrofi + achlorhydria
- Gastrin ↑↑
- B12 düşmeye başlar
c) Pernisiyöz Anemi (End-stage Autoimmune Gastritis)
- Anti-IF antikoru + B12 ciddi eksik
- Megaloblastik anemi + nörolojik bulgular
- Tip I karsinoid gelişebilir
Özet
- Tek otoimmün gastrit tipi = TIP A (fundus–korpus gastriti)
- Antrum korunur
- Anti-parietal hücre (%90) ve anti-intrinsik faktör (%70) antikorları
- Gastrin ↑↑ → ECL hiperplazisi → Tip I karsinoid
- Pernisiyöz anemi = anti-IF antikoru en özgül
- Pepsinojen I ↓, PG I / PG II oranı ↓
- Achlorhydria → G hücrelerinde hiperplazi
- Adenokarsinom riski artar (intestinal tip)
- H. pylori gastritinden fark: antrum korunur
- Tedavi: ömür boyu IM B12 + endoskopik izlem
KLİNİK-PATOLOJİK EVRELERE GÖRE OTOİMMÜN GASTRİT TİPLERİ
| Evre / Tip | Patoloji | İmmünolojik Bulgular | Laboratuvar | Endoskopi | Klinik | Komplikasyon |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1. EARLY (Erken) Otoimmün Gastrit | Hafif oksintik atrofi, parietal hücrelerde fokal kayıp | Anti-PCA (+), Anti-IF genelde (-) | PG I ↓ hafif, Gastrin ↑ hafif | Fundusta hafif solukluk | Semptomsuz | ECL hiperplazisi yok |
| 2. ESTABLISHED / MODERATE (Yerleşmiş) Otoimmün Gastrit | Parietal hücrelerde belirgin azalma, oksintik bezlerde incelme | Anti-PCA (++), Anti-IF bazı hastada (+) | PG I ↓↓, PG I/PG II ↓, Gastrin ↑↑ | Fundus atrofi, granüler görünüm | Dispepsi, halsizlik | Başlangıç ECL hiperplazisi |
| 3. ADVANCED (İleri) Otoimmün Gastrit | Oksintik bezlerin ağır atrofi, mukozada incelme | Anti-PCA (+++), Anti-IF (+) | Pepsinojen I çok düşük, Gastrin çok yüksek | Fundusta belirgin atrofi + mozaik görünüm | B12 düşmeye başlar | Nodüler ECL hiperplazi |
| 4. ATROFİK OTOİMMÜN GASTRİT | Tam parietal hücre kaybı; belirgin intestinal metaplazi | Anti-PCA (+++), Anti-IF (+++) | Achlorhydria, PG I çok ↓, Gastrin ↑↑↑ | Yaygın fundik atrofi | Malabsorpsiyon bulguları | Tip I karsinoid riski çok ↑ |
| 5. PERNİSİYÖZ ANEMİ EVRESİ | Atrofik gastrit + IF kaybı + ciddi metaplazi | Anti-IF en yüksek özgüllük | B12 çok düşük, MCV ↑↑, Homosistein ↑ | Atrofi + kırmızı görünüm | Megaloblastik anemi, nörolojik bulgular | Adenokarsinom riski ↑ |
| 6. KOMPLİKE OTOİMMÜN GASTRİT (NEOPLAZİK EVRE) | ECL tümörü veya intestinal metaplazi + displazi | Anti-PCA/IF (+) | Gastrin ↑↑↑↑ | Fundik polipoid lezyonlar | Karsinoid semptomları veya asemptomatik | Tip I Gastrik Nöroendokrin Tümör & Adenokarsinom |
ECL HÜCRE PROLİFERASYONUNA GÖRE OTOİMMÜN GASTRİT TİPLERİ
Bu sınıflama hipergastrinemi → ECL proliferasyonu → karsinoid gelişim ekseninde çalışır.
| ECL Evresi | Tanım | Patolojik Özellik | Karsinoid Riski |
|---|---|---|---|
| 1. Lineer Hiperplazi | ECL hücreleri oksintik bezlerde lineer dizilir | H&E’de ince lineer proliferasyon | Düşük |
| 2. Mikronodüler Hiperplazi | Küçük ECL hücre kümeleri | Döküntü tarzı nodüller | Artmış |
| 3. Makronodüler Hiperplazi | Daha büyük nodüller, 0.5–1 cm | Nodüler ECL hiperplazisi | Orta-yüksek |
| 4. NET Tip I (Gastrin bağımlı karsinoid) | Otoimmün gastritin en ileri evresi | Çok sayıda küçük tümör; benign eğilim | Yüksek |
ENDOSKOPİK GÖRÜNÜME GÖRE TİPLER
| Tip | Endoskopik Özellik |
|---|---|
| Endoskopik Tip I (erken) | Fundusta hafif solukluk, normal antrum |
| Endoskopik Tip II (orta evre) | Mozaik görünüm, granüler atrofi |
| Endoskopik Tip III (ileri evre) | Yaygın soluk mukoza, vasküler görünürlük ↑ |
| Endoskopik Tip IV (komplikasyon) | Atrofik alan + polipoid lezyonlar (NET tip I)** |
LABORATUVAR-İMMÜNOLOJİ TEMELLİ TİPLER
| Tip | Laboratuvar | İmmünolojik Durum |
|---|---|---|
| Serolojik Pozitif, Klinik Negatif | Gastrin hafif ↑, PG I hafif ↓ | Anti-PCA (+), Anti-IF (-) |
| Serolojik Pozitif, Klinik Pozitif | B12 düşüşü başlar | Anti-PCA (++), Anti-IF (+) |
| Serolojik + Klinik + Histolojik Pozitif | PG I çok ↓, Gastrin ↑↑↑↑ | Anti-IF (+) → pernisiyöz anemi |
| Serolojik Pozitif + Neoplastik Evre | Gastrin aşırı yüksek | ECL tümör ilişkisi |
KLİNİK SEYİR TEMELLİ TİPLER
| Klinik Tip | Özellik |
|---|---|
| 1. Subklinik Otoimmün Gastrit | Antikor pozitif, atrofi yok |
| 2. Klinik Otoimmün Gastrit | Dispepsi + B12 hafif ↓ |
| 3. Pernisiyöz Anemi Tipi | B12 çok düşük, makrositoz, nörolojik bulgular |
| 4. Komplike Otoimmün Gastrit | NET Tip I veya adenokarsinom |