ZONA AŞISI – (Herpes Zoster Aşısı)
Güncel olarak dünyada iki tip zona aşısı vardır:
1) Rekombinant Zona Aşısı – RZV (Shingrix®)
Günümüzde tercih edilen, en etkili aşıdır.
Aşı tipi
- Rekombinant, subunit
- Adjuvanlı (AS01B adjuvanı içerir)
- Canlı değildir → immünsüprese kişilere güvenle yapılabilir
Uygulama
- IM (intramüsküler)
- Toplam 2 doz:
- doz
- doz → 2–6 ay sonra
Etkililik
- 50 yaş üstünde %90’ın üzerinde koruyuculuk
- 10 yıla yakın koruyuculuk
- Postherpetik nevraljiyi %90 azaltır
Kimlere önerilir?
- ≥50 yaş herkes
- İmmünsüpresif kişiler (kanser, kemoterapi, organ nakli)
- Kortikosteroid kullananlar
- Kronik hastalığı olanlar (DM, KOAH, kalp yetmezliği)
- Daha önce zona geçirmiş olanlar
- Zostavax olmuş olsa bile yapılabilir (≥1 yıl sonra)
Kimlere yapılabilir?
- HIV,
- Organ nakli sonrası,
- Kronik böbrek hastalığı,
- Kortizon tedavisi,
- Rheumatoid artrit / biyolojik tedaviler
→ Güvenle yapılabilir (çünkü canlı aşı değildir).
En sık yan etkiler
- Aşı yerinde ağrı
- Yorgunluk
- Ateş
- Miyalji
- 1–3 gün içinde düzelir
2) Canlı Atenüe Zona Aşısı – ZVL (Zostavax®)
Artık birçok ülkede tercih edilmeyen, eski nesil aşıdır.
Özellikleri:
- Canlı atenüe aşı
- Tek doz
- Etkinliği daha düşük: %50–60
- Postherpetik nevraljiyi ~%67 azaltır
- İmmünsüpresif kişilere yapılmaz
Kime yapılmaz?
- HIV (CD4 <200)
- Organ nakli
- Kemoterapi
- Biyolojik tedavi alanlar
- Gebelik
KLİNİK İPUÇLARI
GÜNCEL Bilgi:
“Zona aşısı olarak günümüzde tercih edilen aşı tipi hangisidir?”
→ Rekombinant zona aşısı (Shingrix).
Canlı olmayan tek zona aşısı → Shingrix
→ İmmünsüprese hastaya güvenle yapılır.
Zostavax canlıdır → immünsüpreste KONTRAENDİKE.
“Daha önce zona geçirdi → aşı gerekir mi?”
Evet, çünkü tekrar edebilir.
“Suçiçeği aşısı olmuş yetişkin yine zona geçirebilir.”
→ Tüm VZV enfeksiyonlarında Shingrix önerilir.
ÖZEL DURUMLAR
Zona geçirmiş kişiye aşı ne zaman yapılır?
- Genellikle akut hastalık iyileştikten 3 ay sonra yapılabilir.
COVID sırasında zona arttı mı?
- Evet, immün düzensizlik nedeniyle artış raporlandı → Shingrix önerisi güçlendi.
ÖZET EZBER CÜMLESİ
“Zona aşısında altın standart: Shingrix (rekombinant, 2 doz, canlı değil, immünsüpreste güvenli).”