| Tip / Mekanizma | Patogenez | Örnek Hastalıklar | Laboratuvar Bulguları | Tanı Testleri (Spesifik) | Tedavi Yaklaşımı |
|---|---|---|---|---|---|
| Pankreatik Tip (Sindirim Bozukluğu) | Pankreatik enzim eksikliği nedeniyle yağ, protein, karbonhidrat sindirimi yetersizliği | Kronik pankreatit Kistik fibrozis Pankreatektomi | Steatore (yağlı dışkı) Dışkıda kas lifleri Serum amilaz ↓, lipaz ↓ | Sekretin testi (altın standart) Bentiriyomide testi Gaitada elastaz (<200 µg/g) 72 saatlik dışkı yağ ölçümü | Pankreatik enzim replasmanı (pankrelipaz) Diyet: düşük yağ, ADEK vitamin desteği |
| Mukozal Tip (Absorpsiyon Bozukluğu) | İnce barsak mukozasında villus atrofisi veya inflamasyon → absorbsiyon yüzey alanı azalır | Çölyak hastalığı Tropikal sprue Whipple hastalığı | D-xiloz ↓ Demir, folat, kalsiyum eksikliği Anemi (demir veya folat tipi) | D-xiloz testi (düşük) Endoskopi + biyopsi (villöz atrofi) Seroloji (anti-TTG, EMA) | Gluten kısıtlaması (Çölyak) Antibiyotik (Tropikal sprue) Uzun süreli vitamin-mineral replasmanı |
| Bakteriyel Tip (Aşırı Çoğalma / SIBO) | Kolon bakterilerinin ince barsağa ilerlemesi → safra asidi dekonjugasyonu, B12 tüketimi | SIBO İleosekal valv yetmezliği Diyabetik gastroparezi | B12 ↓, Folat ↑ Yağ malabsorpsiyonu H₂ ↑ solunum testinde | Hidrojen solunum testi (erken pozitif) Jejunal aspirat kültürü ≥10⁵ CFU/mL D-xiloz testi normal | Rifaximin (ilk tercih) Alternatif: Neomisin, Tetrasiklin, Metronidazol Altta yatan nedeni düzelt |
| Lenfatik Tip (Transport Bozukluğu) | İnce barsak lenfatik drenajı bozulur → yağ ve protein emilemez, lenf sıvısı kaybı | Intestinal lenfanjiektazi Whipple Lenfoma | Hipoalbüminemi, hipogamaglobulinemi Dışkı yağ ↑ α₁-antitripsin klirensi ↑ | α₁-antitripsin klirensi Dışkı yağ ölçümü ↑ Endoskopi (beyaz mukozal nodüller) | Orta zincirli trigliserit (MCT) diyeti Yağ kısıtlaması Albumin replasmanı, diüretik (ödem varsa) |
| Safra Asidi Kaybı (De-konjugasyon veya Emilim Bozukluğu) | Safra asitleri terminal ileumda reabsorbe edilemez veya bakteriler tarafından yıkılır | Terminal ileum rezeksiyonu Crohn SIBO | Yağlı dışkı, ADEK eksiklikleri Safra asidi kaybı | SeHCAT testi (retansiyon ↓) 72 saatlik dışkı yağ ölçümü | Kolestiramin (safra asidi bağlayıcı) ADEK vitamin desteği |
Klinik Yaklaşım
Steatore (+)
│
├── D-xiloz ↓ → Mukozal hasar (Çölyak, Sprue)
│
├── D-xiloz normal → Pankreatik neden düşün
│ └─ Sekretin testi / Gaitada elastaz ↓ → Kronik pankreatit
│
├── H₂ solunum testi pozitif → Bakteriyel aşırı çoğalma (SIBO)
│
└── α₁-antitripsin ↑ → Protein kaybettiren enteropati (Lenfatik tip)
Hatırlatmalar
| İpucu | Yanıt / Anahtar Bulgular |
|---|---|
| “D-xiloz düşük, pankreas enzimleri normal” | Mukozal tip (ör: Çölyak) |
| “B12 düşük, folat yüksek” | SIBO |
| “72 saatte >7 g yağ, gaitada elastaz düşük” | Pankreatik tip |
| “α₁-antitripsin klirensi artmış” | Lenfatik tip |
| “Terminal ileum rezeksiyonu sonrası yağlı dışkı + safra asidi kaybı” | Safra asidi malabsorpsiyonu |