PARKİNSON HASTALIĞI – TEDAVİ YAKLAŞIMI
| İlaç Grubu / Mekanizma | Örnek İlaçlar | Etki Mekanizması / Kullanım Notu | Yan Etki / Klinik İpucu |
|---|---|---|---|
| Dopamin Prekürsörleri | Levodopa | Dopamin öncülü; kan-beyin bariyerini geçer ve dopamin sentezini artırır. | En etkili ilaçtır. Uzun süreli kullanımda on-off fenomeni ve diskinezi gelişebilir. |
| Dopa Dekarboksilaz İnhibitörleri | Kardidopa, Benserazid | Periferde levodopa’nın dopamin dönüşümünü engeller → daha fazla levodopa beyne geçer. | Tek başına etkisizdir; levodopa ile kombine kullanılır. |
| Dopamin Reseptör Agonistleri | Ergot türevleri: Bromokriptin, Pergolid Non-ergot türevleri: Pramipeksol, Ropinirol, Rotigotin | Dopamin reseptörlerini doğrudan uyarır. | Erken evrede tek başına, ileri evrede levodopa ile kombine. Yan etki: halüsinasyon, somnolans, ödem. |
| COMT İnhibitörleri | Entakapon, Tolkapon | Levodopa metabolizmasını yavaşlatır → etkinliği uzar. | Tolkapon → hepatotoksik! |
| MAO-B İnhibitörleri | Selegilin, Rasagilin, Safinamid | Dopamin yıkımını azaltır. | Yüksek dozda MAO-A inhibisyonu da yapabilir → hipertansif kriz riski (tiraminli gıdalarla dikkat). |
| Antikolinerjikler | Benztropin, Biperiden, Triheksifenidil, Proksiklidin, Orfenadrin | Tremor ve rijiditede etkilidir; dopamin–asetilkolin dengesini düzeltir. | Yaşlılarda kontrendike! (deliryum, idrar retansiyonu, bulanık görme) |
| Amantadin | – | Dopamin salınımını artırır, NMDA reseptör antagonisti. | Diskineziye karşı da etkili; yan etki: livedo retikülaris, ödem. |
| Adenozin A2A Reseptör Antagonistleri | Istradefylline | Dopaminerjik aktiviteyi artırır (ek tedavi). | Levodopa’ya ek olarak “off” dönemlerini kısaltır. |
| Apomorfin | – | Kısa etkili dopamin agonisti; akut on-off ataklarını düzeltmede subkutan uygulanır. | Bulantı → domperidon premedikasyonu gerekebilir. |
| Diğer İpuçları | – | Proteinli gıdalar levodopa emilimini azaltır → protein akşam öğününe kaydırılmalıdır. | – |
Klinik Uygulama Şeması
Erken evre (hafif semptomlar)
→ Dopamin agonisti (pramipeksol, ropinirol) veya MAO-B inhibitörü
Orta evre (fonksiyonel kısıtlılık)
→ Levodopa + Kardidopa başla
→ Gerekirse COMT inhibitörü (entakapon) ekle
İleri evre (on–off, diskinezi)
→ Doz böl, COMT / MAO-B inhibitör ekle
→ Apomorfin veya Istradefylline düşünülebilir
Tremor baskın tip
→ Antikolinerjik veya Amantadin
Sınav İpucu Kutusu
| Klinik ifade | Yorum / İlaç |
|---|---|
| “On-off fenomeni” | Uzun süreli levodopa tedavisi sonucu motor dalgalanma |
| “Livedo retikülaris + ödem” | Amantadin |
| “Yaşlı hasta, tremor baskın, halüsinasyon gelişti” | Antikolinerjik kesilmeli |
| “Karaciğer toksisitesi” | Tolkapon |
| “Proteinli yemek sonrası ilacın etkisi azaldı” | Levodopa |
| “Tremor ve rijiditeye etkili, yaşlıda dikkat” | Triheksifenidil / Biperiden |
| “On-off döneminde subkutan enjeksiyonla ani düzelme” | Apomorfin |