Van Buchem hastalığı veya hiperostozis kortikalis generalisata , özellikle alt çene , kafatası ve kaburgalarda engellenmemiş kemik büyümesiyle karakterize edilen otozomal resesif bir iskelet hastalığıdır.
Hastalık ilk olarak 1955 yılında Frans van Buchem tarafından Hollanda’nın Urk kentinde aynı aileden iki hastayı tarif ederken tanımlanmıştır . Bulduğu neden, kemiğin vücudun parçalamasından daha hızlı üretilmesi ve hasta yaşlandıkça çok daha kalın hale gelmesiydi. Etkilenenlerde görülen ilk semptomlar genellikle büyüyen kemiğin sinirleri sıkıştırması nedeniyle oluşan sağırlık ve yüz felciydi . Bu durum, kromozom 17q’daki bir delesyona kadar izlenebilir . Hastalık çekinik olduğundan, bir çocuk yalnızca her iki ebeveyni de taşıyıcıysa ve çocuk alel için homozigotsa , yani aleli iki kez taşıyorsa hastalıktan etkilenir. İlgili gen SOST’tur ve dolayısıyla ilgili protein sklerostindir . Van Buchem hastalığından muzdarip bir hastayı rahatlatmak için girişimlerde bulunulmuştur: “Büyük bir bilateral frontoparietal kraniotomi ve foramen magnumun dekompresyonu, semptomlarının neredeyse tamamen giderilmesiyle sonuçlandı.”
Bu hastalıktan muzdarip olduğu bilinen 30’dan az doğrulanmış hasta var; bunlardan 22’si Hollanda’dan ve 14’ü özellikle Urk’tan.
Daha önce Zuiderzee’de bir ada iken , 1942’de topraklar geri alındı. Ancak, sakinler hala kapalı bir topluluk olarak kaldılar ve yüzyıllar süren izolasyon, neredeyse yalnızca karma evliliklere yol açtı . Bu, Van Buchem gibi belirli kalıtsal bozuklukların riskini artırdı ve Urk içinde çeşitli kalıtsal özellikleri teşvik etti.
Van Buchem hastalığı (veya Van Buchem disease, hyperostosis corticalis generalisata)
Van Buchem Hastalığı (Hyperostosis Corticalis Generalisata)
Tanım
- Otozomal resesif geçişli, nadir sklerotik kemik hastalığı
- Özelliği: Kemik rezorpsiyonunun azalması ve kemik formasyonunun artması → diffüz kemik kalınlaşması (hiperosteoz)
- SOST geninin delesyonu sonucu ortaya çıkar → Sklerostin eksikliği
Genetik ve Moleküler Temel
| Özellik | Açıklama |
|---|---|
| Sorumlu gen | SOST (sclerostin) geni (17q12–q21.1) |
| Patogenez | SOST geninin promotör bölgesindeki delesyon → sklerostin sentezi ↓ |
| Sonuç | Wnt/β-katenin yolunun disinhibisyonu → osteoblast aktivitesi ↑ → anormal kemik birikimi |
| Benzer hastalık | Sklerosteoz (SOST geninde nokta mutasyonu veya bialelik kayıp) |
| Farkı | Sklerosteoz genellikle daha ağır seyirlidir, sinir sıkışmaları + yüz deformiteleri belirgindir |
Patofizyoloji
- Sklerostin, normalde osteositler tarafından salgılanarak kemik yapımını baskılar.
- SOST delesyonu → sklerostin sentezlenemez.
- Wnt sinyali sürekli aktif → osteoblastlar aşırı uyarılır.
- Kortikal kemik kalınlaşır, intramedüller boşluk daralır.
Sonuç: Kemik yoğunluğu ↑, rezorpsiyon ↓, anormal iskelet büyümesi
Klinik Bulgular
| Sistem | Bulgular |
|---|---|
| Kranial kemikler | Kafa kemiklerinde kalınlaşma → kafatası hacminde artış |
| Yüz | Çene, zigomatik kemik ve mandibulada genişleme (prognatizm) |
| İşitme / Görme | Kemik hipertrofisine bağlı sinir kanalı daralması → işitme kaybı, fasiyal sinir felci, optik atrofi |
| Uzun kemikler | Kortikal kalınlaşma, medüller boşluk daralması |
| Kas-iskelet sistemi | Ağır ve sert kemikler → hareket kısıtlılığı, baş ağrısı |
| Laboratuvar | Serum Ca, P, ALP genellikle normaldir (hastalığın metabolik değil yapısal olduğunu gösterir) |
Radyolojik Özellikler
- Diffüz hiperosteoz ve kortikal kalınlaşma
- Özellikle mandibula, kafatası ve uzun kemikler etkilenir
- Medüller kavite daralması
- Vertebra ve pelviste yoğun skleroz
Görünüm: “Fildişi benzeri kemikleşme”
Tedavi ve Yönetim
| Yöntem | Açıklama |
|---|---|
| Spesifik tedavi yok | Genetik bozukluk düzeyinde tedavi mevcut değil |
| Semptomatik yaklaşım | Sinir basısı varsa cerrahi dekompresyon |
| Araştırma aşamasında | Sklerostin analoğu (rekombinant protein) veya Wnt inhibitörleri üzerinde deneysel çalışmalar var |
Ayırıcı Tanı
| Hastalık | Geni / Mekanizma | Fark |
|---|---|---|
| Sklerosteoz | SOST geninde loss-of-function mutasyon | Daha ağır, sinir sıkışmaları erken ve ölümcül olabilir |
| Osteopetrozis | Karbonik anhidraz II, CLCN7, TCIRG1 | Osteoklast defekti, hematolojik bulgular eşlik eder |
| Cam kemik hastalığı (Osteogenezis imperfekta) | Kolajen tip I gen mutasyonu | Kırık eğilimi ↑, skleroz yok |
Klinik Özet
| Özellik | Van Buchem Hastalığı |
|---|---|
| Kalıtım | Otozomal resesif |
| Gen | SOST delesyonu |
| Protein | Sklerostin eksik |
| Temel mekanizma | Wnt aktivasyonu ↑ → osteoblast aktivitesi ↑ |
| Klinik | Kemik kalınlaşması, sinir sıkışmaları, işitme kaybı |
| Laboratuvar | Normal Ca, P, ALP |
| Tedavi | Semptomatik, cerrahi |
| Benzeri | Sklerosteoz (daha ağır form) |
Klinik Spot
- Sklerostin sentezinin olmaması = Van Buchem
- SOST gen delesyonu = kemik kütlesinde artış, kortikal kalınlaşma
- Serum Ca, P, ALP = normal
- Romosozumab tedavisi, bu mekanizmanın farmakolojik tersini kullanır (yani sklerostin inhibisyonu → kemik yapımı ↑)