Florokinolonlar – Temel Mekanizma
| Hedef | Etki |
|---|
| Gram − | DNA giraz (Topoizomeraz II) inhibisyonu |
| Gram + | Topoizomeraz IV inhibisyonu → DNA replikasyonu durur |
Not: DNA giraz inhibitörü novobiyosin aminokumarin türevidir (slide’da doğru vurgulanmış).
| DNA sentezini inhibe eder | DNA giraz (Topoizomeraz-II) ve Topoizomeraz-IV inhibisyonu |
| Gram (-) | DNA giraz (Topo-II) inhibisyonu (primer) |
| Gram (+) | Topo-IV inhibisyonu (primer) |
| Metaller ile şelat yapar | Süt, antasit, Fe–Zn–Mg preparatları ile emilim azalır |
| Moksifloksasin | Hepatik eliminasyon → böbrek yetmezliğinde doz ayarlaması gerekmez |
| DNA giraz inhibitörü ama florokinolon değil | Novobiosin (Aminokumarin |
Önemli Moleküller
| Grup | Örnekler |
|---|
| Non-respi̇ratuvar | Cipro, Ofloksasin |
| Respiratuvar | Levo, Moksiflo, Gemiflo |
| Anaerob etkin | Moksifloksasin |
| Pseudomonas etkin | Siprofloksasin, Levo (orta derece) |
Klinik Kullanım (High-Yield)
| Endikasyon | Tercih |
|---|
| Toplum kökenli pnömoni | Levo/Moksi |
| Atypik pnömoni | Levo/Moksi (Klamidya, Mycoplasma, Legionella) |
| İYE | Cipro/Levo (Moksi hariç) |
| Pseudomonas | Sipro > Levo |
| Shigella / Salmonella / Campylobacter | Sipro |
| Osteomiyelit | Levo/Sipro |
| Tüberküloz (2. sıra) | Sipro/Levo/Moksi |
| Kolerada alternatif | Sipro |
| Orofaringeal gonore | Sipro (artık direnç nedeniyle önerilmez) |
VRE, MRSA tedavisinde kullanılmaz (istisna: Moksifloksasin bazı MRSA durumlarında kullanılabilir ama rutin değil)
| Cinsel yolla bulaşan enf (Chlamydia) | Ofloxacin / Levofloksasin |
| Komplike Yumuşak doku, kemik eklem enf. | Levofloksasin |
| Tifo, Shigella, Salmonella, Campylobacter | Kotrimoksazole direnç varsa: Siprofloxacin |
| Tüberküloz (2. dizilerde) | Cipro/Levo/Moksiflox |
| İntraabdominal enf. | Levo/Moksiflox (anaerop +) |
| Koryoamnionit profilaksisi | Kullanılmaz (Sadece bilgi olarak) |
| Menenjit taşıyıcı eradikasyonu | Rifampisine alternatif Cipro |
| Şarbon profilaksi | Siprofloksasin |
| Neisseria menenjit profilaksisi | Siprofloksasin |
| Pseudomonas | En etkili FQ = Siprofloksasin |
Solunum Florokinolonları
| İlaç | Avantaj |
|---|
| Levofloksasin | Güçlü gram (+), atipikler |
| Moksifloksasin | Anaeroplara da etkili, MRSA hariç dirençli gram (+) |
| Gemifloksasin / Delafloksasin | MRSA’ya aktivitesi var (Delafloksasin) |
Solunum florokinolonlarının ortak özelliği:
Atipik etkenlere etkili (Mycoplasma, Chlamydia, Legionella)
Pseudomonas’a en etkili: Siprofloksasin
Yan Etkiler & Uyarılar
| Etki | Açıklama |
|---|
| Tendon rüptürü | En sık Aşil tendonu |
| Kondrotoksisite | Çocuk & gebelerde kontrendike |
| QT uzaması | Özellikle Moksifloksasin **** |
| GİS şikayetler | Bulantı, ishal |
| Nörotoksisite | Uyuşma, deliryum (yaşlıda dikkat) |
| Glukoz bozuklukları | Hipoglisemi/hiperglisemi (DM hastasında dikkat) |
Kortikosteroid ile birlikte kullanım → Tendon rüptür riski ↑↑
| Tendinit / Tendon rüptürü | En fazla Aşil tendonu
Yaşlı, steroid kullanan ve transplantlı hastalarda ↑ |
| Nörotoksisite | Konvülsiyon, deliryum |
| QT uzaması | Özellikle Moksifloksasin |
| Hipoglisemi / Hiperglisemi | Diyabetikler riskli |
| Gebelik ve çocuklarda kontrendike | Kıkırdak toksisitesi (epifiz hasarı) |
Direnç Mekanizmaları
- DNA giraz mutasyonu
- Effluks pompaları ↑
- Porin kaybı (Gram −’lerde)
Püf Noktaları
| Soru Tipi | Cevap |
|---|
| Metale şelasyon → süt, antasit ile almayın | Doğru |
| Moksifloksasin böbrekten atılmaz | Doğru (hepatik metabolizma → renal doz ayarı gerekmez) |
| En güçlü Pseudomonas etkinliği | Siprofloksasin |
| En geniş solunum yolu etkinliği | Moksifloksasin |
| Yan Etki | Açıklama |
|---|
| Tendinit / Tendon rüptürü | En fazla Aşil tendonu
Yaşlı, steroid kullanan ve transplantlı hastalarda ↑ |
| Nörotoksisite | Konvülsiyon, deliryum |
| QT uzaması | Özellikle Moksifloksasin |
| Fotosensitivite | Dikkat |
| Hipoglisemi / Hiperglisemi | Diyabetikler riskli |
| Gebelik ve çocuklarda kontrendike | Kıkırdak toksisitesi (epifiz hasarı) |
Kilit Notlar
- Ca/Mg/Fe içeren gıdalar → Emilimi ↓
- Siprofloksasin → Pseudomonas + Şarbon ilacı
- Moksifloksasin → İYE’de kullanılmaz
- Tendinopati riski → steroid + yaşlıda dikkat
- QT uzatma → özellikle Moksiflox
- Çocuk ve gebede kontrendike
Hatırlatma
Respiratuvar florokinolon = Levo + Moksi + Gemiflox + Dela
Üriner florokinolon = Cipro > Levo