ALP (Alkalen Fosfataz)
Temel Özellikler
- ALP, fosfat gruplarını organik moleküllerden ayıran (defosforilasyon) bir hidrolaz enzimidir.
- pH optimumu ≈ 9–10 (alkali ortamda en aktif).
- Hücre zarına bağlı (membranöz) enzimdir.
- Safra kanalları, kemik, bağırsak, plasenta ve böbrek tübüllerinde yüksek oranda bulunur.
Başlıca ALP Kaynakları (İzoenzimleri)
| Doku / Kaynak | Özellikleri | Klinik Önemi |
|---|---|---|
| Karaciğer (Hepatik ALP) | Safra kanalı epitelinden köken alır. | Koleestazda (intra/ekstrahepatik) belirgin artar. GGT ile birlikte artışı → hepatobilier kaynak |
| Kemik (Osteoblastik ALP) | Osteoblastlardan salınır, ısıya duyarlıdır (inaktive olur). | Kemik yapımının göstergesidir. Paget hastalığı, metastaz, osteomalazi, hiperparatiroidide artar. |
| Bağırsak (İntestinal ALP) | İnce barsak epitelinden sentezlenir. | Postprandiyal dönemde (özellikle kan grubu O ve B olanlarda) hafif artabilir. |
| Plasental ALP | Gebeliğin 2.–3. trimesterinde artar. | Gebelikte fizyolojik ALP yükselmesi (özellikle 3. trimester). |
| Böbrek (Renal ALP) | Proksimal tübül epitelinde bulunur. | İdrarda bulunabilir; serumda genellikle düşük düzeydedir. |
Klinik Kullanım
| Durum | ALP Düzeyi | Yorum / Neden |
|---|---|---|
| Kolerestaz (Safra tıkanıklığı) | ↑↑↑ | ALP + GGT birlikte artar → hepatobilier kaynak |
| Kemik hastalıkları (Paget, osteomalazi, metastaz) | ↑↑ | GGT normal → kemik kökenli artış |
| Gebelik (3. trimester) | ↑ | Plasental ALP |
| Büyüme çağındaki çocuk | ↑ | Kemik büyümesi nedeniyle fizyolojik artış |
| Hipofosfatazya | ↓ | ALP gen mutasyonu → kemik mineralizasyon bozukluğu |
| Zincir kıran ilaçlar (fenitoin, fenobarbital) | ↑ | Enzim indüksiyonu ile artış |
Spot Bilgiler
- Kemik ALP izoenzimi ısıya duyarlıdır, karaciğer ALP ısıya dayanıklıdır.
- ALP + GGT birlikte artarsa → hepatobilier patoloji, sadece ALP artarsa → kemik patolojisi.
- Fizyolojik ALP yüksekliği: Çocuklar, gebeler, iyileşen kırıklar.
- ALP düşük: Hipofosfatazya, ağır malnütrisyon, magnezyum eksikliği.
- Karaciğer kolestazında ALP, GGT ve 5’-nükleotidaz birlikte yükselir.