Alfa-1 antitripsin (A1AT), karaciğerden sentezlenen bir serin proteaz inhibitörüdür (serpin) ve özellikle nötrofil elastazı inhibe ederek akciğer dokusunu proteolitik yıkımdan korur.
Alfa-1 Antitripsin (A1AT) – Genel Bilgiler
| Başlık | Açıklama |
|---|---|
| Protein tipi | Serin proteaz inhibitörü (serpin) |
| Sentez yeri | Karaciğer (hepatositler) |
| Görev | Nötrofil elastaz, tripsin, kimotripsin, plazmin, trombin gibi proteazları inhibe eder. |
| Ana hedef enzim | Nötrofil elastaz (akciğer alveol duvarında elastin yıkımını önler) |
| Aktif bölge | Serin aminoasidi içerir → “serin proteaz inhibitörü” olarak adlandırılır. |
Fizyolojik Önemi
- A1AT, nötrofillerin saldığı elastazın alveol duvarındaki elastin liflerini yıkmasını engeller.
- Eksikliğinde elastaz aktivitesi artar → amfizem ve KOAH benzeri tablo gelişir.
- Bu nedenle A1AT eksikliği, özellikle sigara içenlerde erken yaşta amfizem ile kendini gösterir.
A1AT Eksikliği – Klinik Bulgular
| Sistem | Klinik Bulgular |
|---|---|
| Akciğer | Panasiner amfizem (özellikle alt loblarda), erken KOAH, dispne, wheezing |
| Karaciğer | Neonatal hepatit, siroz, hepatoselüler karsinom |
| Diğer | Ciltte pannükülit (yağ dokusu inflamasyonu) |
| Laboratuvar | Serum A1AT düşüklüğü, PAS-pozitif globüller (karaciğer biyopsisinde) |
Tanı
- Serum A1AT düzeyi ölçümü
- Fenotip analizi (izoelektrik odaklama) → en sık mutasyon PiZ (Glu342Lys)
- Karaciğer biyopsisinde PAS-pozitif, diastaz-rezistan globüller (A1AT birikimi)
Genetik Bilgiler
| Özellik | Açıklama |
|---|---|
| Gen | SERPINA1 |
| Kromozom | 14q32.1 |
| Kalıtım şekli | Otozomal kodominant |
| Ağır eksiklik alleli | PiZ (Z alleli) |
| Hafif eksiklik alleli | PiS (S alleli) |
| Normal allel | PiM |
Tedavi ve Yönetim
- Sigara kesinlikle yasaktır.
- Enfeksiyon profilaksisi (influenza, pnömokok aşısı).
- A1AT replasman tedavisi (plazmadan saflaştırılmış A1AT infüzyonu).
- Gelişmiş vakalarda karaciğer transplantasyonu.
Klinik Hatırlatma
Alfa-1 antitripsin eksikliği; ALT/AST yüksekliği + genç erişkin amfizem bulgularıyla birlikteyse düşünülmelidir.
PAS(+) diastaz-rezistan globüller → karaciğerde A1AT birikimini gösterir.
Sigara içimi, oksidatif inaktivasyonla A1AT eksikliğini daha erken KOAH’a dönüştürür.