CİNSEL YOLLA BULAŞAN ÜLSERATİF HASTALIKLAR (GENİTAL ÜLSER SENDROMU)
Genital bölgede ülser, ağrı ve LAP (lenfadenopati) ile seyreden 5 temel enfeksiyon vardır:
1-Şankroid
2-Herpes genitalis
3-Sifiliz (Primer frengi)
4-Lenfogranüloma venerum (LGV)
5-Donovanozis (Granüloma inguinale)
KARŞILAŞTIRMALI TABLO
| Özellik | Şankroid | Herpes genitalis | Sifiliz (Primer) | LGV (Chlamydia L1–L3) | Donovanozis (Klebsiella granulomatis) |
|---|---|---|---|---|---|
| Etken | Haemophilus ducreyi | HSV-2 (nadiren HSV-1) | Treponema pallidum | Chlamydia trachomatis serotip L1–L3 | Klebsiella granulomatis |
| Ülser sayısı | Çok sayıda | Çok sayıda vezikül → ülser | Tek ülser | Tek / çok sayıda küçük ülser → LAP | Tek / birkaç ülser |
| Ülser ağrısı | Ağrılı | Ağrılı | Ağrısız | Ağrısız (erken) → LAP ağrılı | Ağrısız |
| Ülser kenarı | Düzensiz, yumuşak (soft chancre) | Düzensiz, erozyon benzeri | Sert, endüre (hard chancre) | Ülser yüzeyel | Etli, granülomatöz, “sığır eti görünümü” |
| Tabanı | Kirli sarı eksüda, yumuşak | Erozyon, bazen kabuklu | Temiz, parlak | Pürülan | Kırmızı, granülasyon dokulu |
| LAP (lenfadenopati) | Ağrılı, fluktuan (bubon) | Bazen ağrılı | Ağrısız, bilateral | Ağrılı, supüre olabilir | Genellikle yok |
| Tanı yöntemi | Gram (-) basil, “school of fish” dizilimi | Tzanck smear (dev hücreler), PCR | Karanlık alan mikroskopisi, VDRL/RPR | Seroloji (mikroimmünfloresan) | Donovan cisimcikleri (makrofaj içinde) |
| Tedavi | Azitromisin veya Seftriakson (tek doz) | Asiklovir | Benzatin penisilin G (tek doz IM) | Doksisiklin 21 gün | Azitromisin veya Doksisiklin uzun süre (≥3 hf) |
ŞANKROİD
- Etken: Haemophilus ducreyi
- Ağrılı, yumuşak kenarlı ülser + ağrılı inguinal LAP
- Mikroskopide “balık sürüsü (school of fish)” dizilimi
- Tedavi: Tek doz Azitromisin (1 g PO) veya Seftriakson (250 mg IM)
HERPES GENİTALİS
- Etken: Herpes Simplex Virus tip 2
- Ağrılı vezikül ve ülserler, tekrarlayıcı seyir
- Tanı: Tzanck smear (multinükleer dev hücreler), PCR
- Tedavi: Asiklovir / Valasiklovir
SİFİLİZ (Primer Evre)
- Etken: Treponema pallidum (spiroket)
- Sert, ağrısız tek ülser (sert şankr)
- LAP: Ağrısız, lastik kıvamında
- Tanı:
- Erken dönemde karanlık alan mikroskopisi
- Serolojik testler: VDRL/RPR (tarama), FTA-ABS (doğrulama)
- Tedavi: Benzatin penisilin G (2.4 milyon Ü IM, tek doz)
LENFOGRANÜLOMA VENERUM (LGV)
- Etken: Chlamydia trachomatis L1–L3
- Küçük ağrısız ülser → haftalar sonra ağrılı LAP (bubon)
- Tedavi: Doksisiklin 100 mg 2x/gün, 21 gün
- Komplikasyon: Fistül, lenfatik obstrüksiyon, elefantiyazis
DONOVANOZİS (GRANULOMA INGUINALE)
- Etken: Klebsiella granulomatis
- Kronik, ağrısız, yavaş ilerleyen etli ülserler
- LAP genellikle yok
- Tanı: Wright/Giemsa boyasında Donovan cisimcikleri
- Tedavi: Uzun süreli Doksisiklin veya Azitromisin
Klinik Ayırıcı Ezber
| Anahtar ifade | Tanı |
|---|---|
| “Ağrılı yumuşak ülser + ağrılı LAP” | Şankroid |
| “Ağrılı vezikül + tekrarlayıcı ülser + HSV öyküsü” | Herpes genitalis |
| “Ağrısız sert ülser + ağrısız LAP” | Sifiliz |
| “Küçük ülser + haftalar sonra ağrılı LAP” | LGV |
| “Ağrısız etli ülser + Donovan cisimciği” | Donovanozis |
Klinik Püf Noktaları
- Sifiliz ve LGV: ülser ağrısız
- Şankroid ve HSV: ülser ağrılı
- Donovanozis: genellikle LAP yok
- Hepsi cinsel yolla bulaşır; Trichomonas vajiniti ise akıntı ile seyreder, ülser yapmaz.
Ezber
“Yumuşak ülser → Şankroid, Sert ülser → Sifiliz”
“Kist yoksa bulaş cinsel, LAP varsa bakteriyel”
“Donovan cisimciği görürsen → Klebsiella granulomatis”