| Klinik ipucu | Düşünülmesi gereken hastalık |
|---|
| Yenidoğanda hipotoni + hepatomegali + kraniofasiyal dismorfizm + VLCFA↑ | Zellweger sendromu |
| Adrenokortikal yetmezlik + beyaz cevher demiyelinizasyonu (erkek çocuk) | X’e bağlı adrenolökodistrofi (ABCD1) |
| Retinitis pigmentoza + anosmi + nöropati + fitanik asit↑ | Klasik Refsum hastalığı |
| Kısa humerus/femur + katarakt + plazmalojen düşük | Rizomelik kondrodisplazi punktata (PEX7) |
| Nöbet + hepatomegali + VLCFA↑ ama PEX genleri normal | Açil-CoA oksidaz eksikliği |
| Böbrek taşı + oksalat↑ | Hiperoksalüri tip 1 |
| Asemptomatik ama katalaz aktivitesi yok | Akatalazemi |
Patogenezsel Özet
| Tip | Mekanizma | Sonuç |
|---|---|---|
| A tipi (biyogenez defekti) | PEX gen mutasyonu → peroksizomlar hiç oluşmaz | Çoklu peroksizomal fonksiyon kaybı (Zellweger spektrumu) |
| B tipi (tek enzim defekti) | Tek peroksizomal enzim eksik | Spesifik substrat birikir (fitanik asit, VLCFA vb.) |
Klinik Spektrum Hatırlatıcı (Zellweger Serisi)
| Hastalık | Şiddet | Klinik Süre | Yaşam süresi |
|---|---|---|---|
| Zellweger sendromu | En ağır | Yenidoğan | Aylar |
| Neonatal ALD | Orta | Bebeklik | 1–2 yıl |
| İnfantil Refsum | En hafif | Çocukluk | Uzun |
Biyokimyasal Testler
| Test | Yorum |
|---|---|
| Plazma VLCFA (C26:0, C24:0/C22:0 oranı) | ↑ Zellweger, ALD, ACOX, bifonksiyonel enzim eksikliği |
| Phytanic / Pristanic asit | ↑ Refsum ve plazmalojen bozukluklarında |
| Plazmalojen düzeyi (eritrosit membran) | ↓ RKDP, AGPS, GNPAT defektlerinde |
| Peroksizomal katalaz aktivitesi | ↓ Akatalazemi |
| Genetik analiz (PEX, ABCD1, AGXT vs) | Tanıyı doğrular |
Püf noktaları
- Yenidoğanda hipotoni + hepatomegali + VLCFA ↑ → Zellweger spektrumu
- Adrenokortikal yetmezlik + demiyelinizasyon (erkek) → X-ALD
- Retinitis pigmentoza + fitanik asit ↑ → Klasik Refsum
- Kısa kol-bacak + plazmalojen ↓ → Rizomelik kondrodisplazi punktata
- Böbrek taşı + oksalat ↑ → Hiperoksalüri tip 1