KRANİYOSİNOSTOZ SENDROMLARI
(Kafatası sütürlerinin erken kapanmasıyla seyreden genetik sendromlar)
Genel Tanım
Kraniyosinostoz, kafatası sütürlerinin normalden erken kapanması sonucu ortaya çıkan bir kraniyofasiyal gelişim bozukluğudur.
Bazı olgular izoledir (sporadik), bazıları ise sendromik kraniyosinostoz olarak kalıtsal sendromların parçasıdır.
Patogenez
Kafatası sütürlerinin kapanma zamanlaması fibroblast growth factor (FGF) – FGF reseptör (FGFR) sinyal yoluyla düzenlenir.
FGFR1–3 genlerinde meydana gelen “gain-of-function” mutasyonları → prematür osteoblast farklılaşması → sütür füzyonu.
BAŞLICA KRANİYOSİNOSTOZ SENDROMLARI
| Sendrom | Kalıtım | Gen / Kromozom | Klinik Özellikler |
|---|---|---|---|
| Apert sendromu | Otozomal dominant | FGFR2 (10q26) | Kraniyosinostoz (özellikle koronal) El-ayak sindaktilisi (mitten hand – eldiven el) Orta yüz hipoplazisi, proptozis Akrobrakisephali Entelektüel gerilik sık |
| Crouzon sendromu | Otozomal dominant | FGFR2 (10q25–26) veya FGFR3 (4p16.3) | Kraniyosinostoz Orta yüz hipoplazisi, proptozis El-ayak anomalisi yok! Zeka genellikle normal |
| Carpenter sendromu | Otozomal resesif | RAB23 (6p12) veya MEGF8 | Polisindaktili Obezite, genital anomaliler Okzipital kraniyosinostoz Zeka geriliği sık |
| Antley–Bixler sendromu | Otozomal resesif veya dominant | POR (cytochrome P450 reductase) veya FGFR2 | Kraniyosinostoz Radyo-humeral sinostoz Genital ambiguiteler (steroid sentez bozukluğu) |
| Baller–Gerold sendromu | Otozomal resesif | RECQL4 (8q24.3) | Kraniyosinostoz + radial aplazi Yüz dismorfizmi, büyüme geriliği Poikiloderma (Rothmund–Thomson benzeri) |
Klinik Karşılaştırma Özeti
| Özellik | Apert | Crouzon | Carpenter | Antley-Bixler | Baller-Gerold |
|---|---|---|---|---|---|
| Kalıtım | OD | OD | OR | OD/OR | OR |
| Gen | FGFR2 | FGFR2 / FGFR3 | RAB23 / MEGF8 | FGFR2 / POR | RECQL4 |
| El-ayak anomalisi | +++ (Sindaktili) | – | + (Polisindaktili) | + (Radyo-humeral sinostoz) | + (Radial aplazi) |
| Zeka geriliği | + | – | + | + | ± |
| Yüz tipi | Orta yüz hipoplazisi, proptozis | Orta yüz hipoplazisi | Yuvarlak yüz, düşük kulak | Mikrosefali, düşük burun kökü | Mikrosefali, düz nazal köprü |
| Diğer özellik | Akrobrakisefali | El anomalisi yok | Genital defekt | Ambiguous genitalia | Poikiloderma, gelişme geriliği |
Genetik Mekanizma Özet
| Gen | Protein | Etki tipi | Sonuç |
|---|---|---|---|
| FGFR2 | Fibroblast growth factor receptor 2 | Gain-of-function | Prematür osteoblast aktivasyonu → sütür kapanması |
| RAB23 / MEGF8 | Hücre polarite / sinyal kontrol genleri | Loss-of-function | Sütür morfogenez bozulması |
| POR | P450 oksidoredüktaz | Enzim eksikliği → steroid sentez bozukluğu + kraniofasiyal defekt | |
| RECQL4 | DNA helikaz | DNA tamir kusuru → gelişim defektleri + kanser riski |
İpucu Kutusu
| Klinik İpucu | Olası Sendrom |
|---|---|
| Kraniyosinostoz + eldiven el tipi sindaktili | Apert |
| Kraniyosinostoz + el-ayak normal + normal zeka | Crouzon |
| Kraniyosinostoz + polisindaktili + genital anomaliler | Carpenter |
| Kraniyosinostoz + radyo-humeral sinostoz + genital ambiguiteler | Antley–Bixler |
| Kraniyosinostoz + radial aplazi | Baller–Gerold |
Ek Klinik Görünüm İpuçları
| Sendrom | Ayırıcı Yüz Özelliği |
|---|---|
| Apert | Orta yüz hipoplazisi, proptozis, “mitten hand” |
| Crouzon | Orta yüz hipoplazisi, “kurbağa yüzü”, normal el-ayak |
| Carpenter | Düşük kulak, kısa boy, okzipital sinostoz |
| Antley–Bixler | Düşük burun kökü, sinostotik dirsek |
| Baller–Gerold | Mikrognati, radial aplazi, frontal çıkıntı |