Tanım
Karaciğerde glikojen metabolizmasından sorumlu enzimlerin kalıtsal defektlerine bağlı,
açlık hipoglisemisi ve hepatomegali ile karakterize metabolik hastalık grubudur.
Başlıca Tipler ve Özellikleri
| Tip (eponim) | Eksik Enzim / Gen | Etkilenen Doku | Başlıca Bulgular | Ayırıcı Klinik Özellik |
|---|---|---|---|---|
| Tip 0 (Glikojen sentetaz eksikliği) | Glikojen sentetaz (GYS2) | Karaciğer | Açlık hipoglisemisi, ketoz, glikojen depolanamaz | Glikojen azalmıştır (diğer tiplerde artar) |
| Tip I (Von Gierke) | Glukoz-6-fosfataz veya GLUT2 (transporter tipi) | Karaciğer, böbrek | Açlık hipoglisemisi, hepatomegali, laktik asidoz, hiperürisemi, hiperlipidemi | Renal disfonksiyon, “bebek yüzü”, doll-like face |
| Tip III (Cori / Forbes) | Debranching enzim (4:4 transferaz, amilo-1,6-glukosidaz) | Karaciğer ± Kas | Hepatomegali, hipoglisemi, kas zayıflığı | Kas tutulumu ve miyopati olabilir |
| Tip IV (Andersen) | Branching enzim (amilo-1,4→1,6 transglukosilaz) | Karaciğer, Kas | Hepatomegali, büyüme geriliği, siroz | Erken karaciğer sirozu, ölümcül seyir |
| Tip VI (Hers)** | Karaciğer fosforilaz | Karaciğer | Hafif hipoglisemi, hepatomegali | Klinik genelde hafif, kas tutulmaz |
| Tip IX | Fosforilaz kinaz (X’e bağlı veya otozomal) | Karaciğer ± Kas | Hafif hipoglisemi, hepatomegali | En sık görülen X’e bağlı glikojenoz |
| GLUT-2 defekti (Fanconi–Bickel sendromu) | Glukoz taşıyıcı-2 (GLUT2) | Karaciğer, böbrek | Hepatomegali, glikozüri, fosfatüri, büyüme geriliği | Fanconi sendromu bulguları (renal tübül disfonksiyonu) |
Genel Klinik Özellikler
- Ana triad: Açlık hipoglisemisi + Hepatomegali + Laktik asidoz (özellikle Tip I)
- Gelişme geriliği, hiperürisemi, hipertrigliseridemi görülebilir
- Tip III ve IV: Kas tutulumu / miyopati eşlik edebilir
- Tip IV: Siroz gelişimi erken çocuklukta ölümcül olabilir
- Tip I: Renal disfonksiyon tipiktir
Tanı Yaklaşımı
| Test | Bulgular / Amaç |
|---|---|
| Kan glukozu | Açlıkta belirgin düşüş |
| Laktat, ürik asit, trigliserid | ↑ Artış (Tip I’de belirgin) |
| Karaciğer biyopsisi | Glikojen birikimi, enzim aktivitesi ölçümü |
| Genetik test | Kesin tanı |
| Glukagon testi | Tip I’de yanıt yok, Tip III/VI’da yanıt var |
Tedavi
| Hedef | Yaklaşım |
|---|---|
| Hipoglisemi önleme | Sık beslenme, gece mısır nişastası verilmesi |
| Laktik asidoz ve hiperlipidemi kontrolü | Karbonhidrat dengesi |
| Tip I için özel | Allopurinol (hiperürisemiye karşı), ACE inhibitörü (nefropatiye karşı) |
| Karaciğer sirozu / yetersizlik | Karaciğer nakli gerekebilir (Tip IV) |
İpucu
| Klinik Durum | Düşünülmesi Gereken Tip |
|---|---|
| Açlık hipoglisemisi + Laktik asidoz + Hiperürisemi | Von Gierke (Tip I) |
| Hipoglisemi + Kas zayıflığı | Cori (Tip III) |
| Siroz + Normal laktat | Andersen (Tip IV) |
| Hafif seyir, X’e bağlı | Tip IX (Fosforilaz kinaz eksikliği) |
| Glikojen azalmış (depolanamıyor) | Tip 0 |
| Glikozüri + Fosfatüri + Hepatomegali | Fanconi–Bickel (GLUT2 defekti) |
