Diyare Yapan E. coli Tipleri – Klinik ve Patogenez Özeti
| Tip | Riskli Popülasyon | Diyare Tipi | Klinik Süre | Adherans / Virülans Faktörleri | Toksin(ler) | Temel Mekanizma / Notlar |
|---|---|---|---|---|---|---|
| ETEC (Enterotoksijenik E. coli) | > 1 yaş & turistler (“Turist ishali”) | Sulu, kansız | Akut | Kolonizasyon faktör antijenleri CFA I, II, IV | Isı-labile (LT) ve ısı-stabil (ST) enterotoksinler | LT → cAMP ↑, ST → cGMP ↑ → sıvı/elektrolit sekresyonu ↑ → sekretuar diyare. **Kolera-benzeri tablo. |
| EIEC (Enteroinvazif E. coli) | > 1 yaş | Kanlı, mukuslu (dizanteri) | Akut-subakut | Akut invazyon plazmidi (Inv genleri) | Şigella benzeri enterotoksin (bazı suşlarda) | Kolonik epitele invazyon → mukozal ülserasyon → **Shigella benzeri dizanteri; ateş + lökositli dışkı. |
| EPEC (Enteropatojenik E. coli) | < 2 yaş (özellikle < 6 ay) | Sulu, kansız | Akut | A/E (lezyon) → İntimin, Tir, EspABD, BFP (bundle forming pilus) | EspF, EspB (zayıf etkili toksinler) | Mikrovillusları yok eder (“attaching-effacing”) → absorpsiyon ↓ → infantil ishal. **Nosokomiyal salgın yapabilir. |
| STEC / EHEC (Shiga-toksin üreten E. coli; O157:H7 dahil) | 6 ay – 10 yaş, yaşlılar | Kanlı (hemorajik kolit) | Akut | A/E lezyonu + İntimin + Tir + EspABD | Shiga-benzeri toksin (Stx1, Stx2) | Toksin → rRNA 28S inhibitörü → protein sentezi blokajı → epitelyal nekroz + HÜS (hemolitik üremik sendrom). **Antibiyotik verilmez! (HÜS riskini ↑). |
| EAEC (Enteroagregatif E. coli) | < 1 yaş, turistler, AIDS’liler | Sulu (kronikleşebilir) | Akut veya kronik | Agregatif aderans fimbriyası + AAF/1-3 | Isı-stabil enterotoksin (EAST1) + sitotoksinler | “Tuğla gibi yapışma” paterni → mukus tabakası ↑ → kronik inflamasyon ve uzun süren ishal (**özellikle HIV’de). |
Klinik Püf Noktaları
- ETEC → “Turist ishali”, sulu, antibiyotiksiz genellikle kendini sınırlar.
- EIEC → Shigella benzeri dizanteri (kanlı, ateşli).
- EPEC → Bebek ishali, mikrovillus yıkımı ile malabsorptif ishal.
- STEC/EHEC → Kanlı ishal + HÜS riski, antibiyotik verilmez!
- EAEC → HIV ve çocuklarda kronik sulu ishal; mukuslu dışkı.
Toksin Etki Mekanizmaları
| Toksin | İkinci haberci | Etki |
|---|---|---|
| LT (ETEC) | ↑ cAMP | Cl⁻ sekresyonu ↑, Na⁺ emilimi ↓ → su kaybı |
| ST (ETEC) | ↑ cGMP | Aynı mekanizma ile sekretuar ishal |
| Shiga / Stx (EHEC) | Ribozomal 28S RNA’yı inaktive eder | Hücre nekrozu, HÜS |
| EAST1 (EAEC) | ↑ cGMP | Hafif sekretuar etki |
Klinik Soru Örneği
8 yaşındaki bir çocukta ateş ve karın ağrısının eşlik ettiği kanlı ishal ve birkaç gün sonra hemolitik anemi + trombositopeni + akut böbrek yetmezliği gelişiyor.
Etken: E. coli O157:H7
Tanı: Hemorajik kolit + HÜS
Tedavi: Destek (sıvı, elektrolit); antibiyotik kontrendike.
