SALMONELLA ENFEKSİYONLARI
Genel Bilgiler
| Özellik | Açıklama |
|---|---|
| Etken | Salmonella enterica alt türleri (özellikle S. Typhi, S. Paratyphi, S. Typhimurium, S. Enteritidis) |
| Hastalık Tipi | Enterik (Tifo/Paratifo) — S. Typhi, S. Paratyphi Tifo-dışı Salmonelloz — S. Typhimurium, S. Enteritidis, vb. |
| Bulaş Yolu | Fekal–oral, genellikle kontamine gıdalar (yumurta, tavuk, süt, et) |
| Kaynak (rezervuar) | Hayvanlar (özellikle kümes hayvanları, inek, koyun, ördek, hindi, kuşlar) |
| Mevsim | Yaz aylarında sıklığı artar |
| İnkübasyon süresi | Genellikle 6–48 saat (tifo-dışı formda) |
| Dünya çapında dağılım | Tüm dünyada yaygın; S. Typhi gelişmekte olan ülkelerde endemik |
Klinik Formlar
| Klinik Form | Etken | Özellik |
|---|---|---|
| Tifo / Enterik Ateş | Salmonella Typhi | Sistemik, ağır seyirli enfeksiyon. Yüksek ateş, bradikardi, dalak büyümesi, döküntü (rose spots), bağırsak perforasyonu. |
| Tifo-dışı Salmonelloz (enterokolit) | S. Typhimurium, S. Enteritidis | En sık görülen form. Genellikle gastroenterit yapar. Kendini sınırlar. |
| Bakteremi / Fokal enfeksiyon | Özellikle immünsüpresiflerde | Osteomiyelit (özellikle orak hücre anemisi hastalarında), endarterit, menenjit, apseler. |
Tifo-Dışı Salmonelloz (Akut Enterokolit)
| Özellik | Açıklama |
|---|---|
| Kuluçka | 6–48 saat |
| Klinik | Ateş, karın ağrısı, bulantı, kusma, sulu ishal (nadiren kanlı), genellikle kendini sınırlar (4–7 gün) |
| Bulaş | Yumurta, et, süt kaynaklı gıdalar; nadiren kişi-kişiye geçiş |
| Nozokomiyal olasılık | Özellikle hastanede yatan, bağışıklığı zayıf hastalarda görülebilir |
| Taşıyıcılık | Enfeksiyon sonrası ortalama 5 hafta dışkıda atılım; küçük çocuklarda ve immün yetmezlikte uzun sürebilir |
| Komplikasyon | Bakteremi, osteomiyelit, endokardit (özellikle immün yetmezlik veya orak hücre anemisinde) |
Patogenez
| Aşama | Mekanizma |
|---|---|
| 1. Alım | Salmonella genellikle iyi pişmemiş yumurta, tavuk, süt gibi gıdalarla alınır. |
| 2. Mide bariyeri | Normal mide asidi bakteriyi öldürür. Hipoklorhidri (antiasit, gastrektomi) → enfeksiyon riskini artırır. |
| 3. İnvazyon | Bakteri, ince bağırsak epiteline (özellikle terminal ileum) invaze olur. |
| 4. İltihap yanıtı | Yoğun mukozal inflamasyon ve ödem, nötrofil infiltrasyonu, bazen yüzeyel erozyonlar (ancak derin ülser oluşturmaz). |
| 5. Lokalizasyon | Lamina propria’da çoğalma → lenfoid doku ve mezenter lenf nodlarında büyüme |
| 6. Sistemik yayılım (bazı olgularda) | Retiküloendotelyal sistem tutulumu (dalak, karaciğer, kemik iliği) → bakteremi gelişebilir. |
Histopatoloji Özellikleri
- Yaygın mukoza ödemi, konjesyon
- Epitelyal hasar, yüzeyel erozyonlar (ülserleşme minimal)
- Lamina propria’da nötrofil + makrofaj infiltrasyonu
- Lenfoid doku hiperplazisi, mezenter lenf düğümlerinde büyüme
- Ağır olgularda karaciğer ve dalakta RES hiperplazisi
Bağırsak Fizyolojisi Üzerine Etkisi
- Salmonella, enterositlerde cAMP ve cGMP aktivasyonunu artırır.
- Bu durum intestinal sıvı ve elektrolit kaybını artırır → sulu ishal gelişir.
- Isıl işlem (pişirme) bakteriyi öldürür; iyi pişmemiş yumurta veya süt en önemli kaynaklardır.
Risk Grupları
| Grup | Özel Durum |
|---|---|
| Yenidoğan ve bebekler | Asit bariyeri zayıf, enfeksiyon riski yüksek |
| İmmün yetmezlik | Bakteremi ve fokal enfeksiyon riski |
| Orak hücre anemisi | Salmonella osteomiyeliti riski yüksek |
| Antiasit veya gastrektomi hastaları | pH yükselir → mide bariyeri kaybı → enfeksiyon kolaylaşır |
Laboratuvar Tanı
| İnceleme | Bulgular |
|---|---|
| Dışkı kültürü | En duyarlı yöntem; akut dönemde pozitif |
| Kan kültürü | Bakteremi varsa pozitif olabilir |
| Seroloji (Widal testi) | Sadece tifo olgularında anlamlı |
| Antijen tanısı | ELISA, PCR yöntemleri (özellikle epidemilerde) |
Tedavi
| Durum | Yaklaşım |
|---|---|
| Basit tifo-dışı enterokolit | Genellikle kendini sınırlar, antibiyotik gerekmez. |
| Ağır / sistemik olgular | Ampisilin, trimetoprim-sülfametoksazol, 3. kuşak sefalosporin (seftriakson), fluorokinolon. |
| Taşıyıcılık | Uzamış olgularda antibiyotik gerekebilir. |
| Destek tedavisi | Sıvı-elektrolit replasmanı çok önemlidir. |
Klinik Püf Noktaları
- Tifo-dışı Salmonella → en sık akut enterokolit etkenidir.
- S. Typhi → sistemik, yüksek ateşli enterik ateş (tifo) yapar.
- Orak hücre anemisi → Salmonella osteomiyeliti klasik ilişki.
- Antiasit kullanımı veya gastrektomi → Salmonella riskini artırır.
- Taşıyıcılık süresi → ortalama 5 hafta.
- Mekanik hasar az, mukozal inflamasyon belirgin (ülserasyon minimal).