Protein Glikozilasyonunun İnhibitörleri

Proteinlerin N-bağlı glikozilasyonu, endoplazmik retikulum (ER) ve Golgi aygıtında gerçekleşen çok adımlı bir süreçtir. Bu süreçte dolikol fosfat üzerinden oligosakkaritlerin aktarımı, ardından glikozidaz ve mannozidazlar aracılığıyla düzenlenmesi yer alır.

Aşağıdaki inhibitörler bu basamakların belirli noktalarında etki eder

İnhibitör	Etkilediği Basamak / Enzim	Mekanizma / Etki Yeri	Sonuç / Klinik Önemi
Tunikamisin	Dolikol fosfata (Dolikol-P) şeker bağlanması	Dolikol-P-GlcNAc transferaz’ı inhibe eder → N-glikozilasyonun ilk basamağını durdurur	Proteinlerin ER’de oligosakkarit öncülü oluşturulamaz → yanlış katlanma → ER stres ve UPR (unfolded protein response) oluşur. Deneysel olarak ER stres modellerinde kullanılır.
Deoksinojerimisin	Glikozidaz I–II inhibitörü	ER’de oligosakkarit zincirinin ilk glikozların kesilmesini engeller	Glikoprotein olgunlaşamaz, kalite kontrol mekanizması (calnexin–calreticulin döngüsü) bozulur.
Swainzonin	Mannozidaz II inhibitörü	Golgi’de mannoz kalıntılarının uzaklaştırılmasını engeller	Kompleks oligosakkarit oluşumu bozulur; glikoproteinler hibrit tipte kalır. Kanser hücre yüzeyi glikanlarını değiştirdiği için antimetastatik etki araştırılmıştır.

N-Bağlı Glikozilasyonun Kısa Özeti

Dolikol-P üzerine GlcNAc ve mannoz eklenir (tunikamisin bu basamağı durdurur).
Oligosakkarit kompleksi ER lumenine aktarılır.
Glikozidaz I–II tarafından glukozlar kesilerek protein kalite kontrolü yapılır (deoksinojerimisin bu basamakta etkilidir).
Golgi’de Mannozidaz II ile mannozlar çıkarılır, kompleks glikanlar eklenir (swainzonin burada etkilidir).

Klinik Örnek

Soru: Aşağıdaki inhibitörlerden hangisi N-bağlı glikozilasyonun endoplazmik retikulumdaki ilk basamağını engeller?
A) Deoksinojerimisin
B) Swainzonin
C) Tunikamisin ****
D) Kloramfenikol
E) Mannozamin

Akılda Kalıcı Özet

İnhibitör	Etkilediği Yer	Anahtar Sözcük
Tunikamisin	ER – Dolikol-P aşaması	“İlk glikoz eklenemez”
Deoksinojerimisin	ER – Glikozidaz I–II	“Glukozlar kesilemez”
Swainzonin	Golgi – Mannozidaz II	“Kompleks glikan oluşamaz”