Katekolamin Sentez Basamakları ve İlaçların Etki Noktaları

yazar
BasamakEnzimİlaç(lar) / Etki NoktasıSonuç
Tirozin → L-DOPATirozin hidroksilaz (hız kısıtlayan basamak)Metitirozin (inhibisyon)Dopamin, NA, Adrenalin sentezi ↓
L-DOPA → DopaminAromatik L-aminoasit dekarboksilaz (Dopa dekarboksilaz)Karbidope, Benserazid (periferde inhibitör → Parkinson tedavisinde)Santral dopamin ↑, periferik yan etkiler ↓
Dopamin → NoradrenalinDopamin-β-hidroksilazDisülfiram (inhibe eder)Noradrenalin sentezi ↓
Noradrenalin → AdrenalinFeniletanolamin-N-metil transferaz (PNMT)Kortizol bağımlıdır (adrenal medullada)Adrenalin sentezi ↓ (kortizol eksikliğinde)
Veziküle alım (dopamin/NA/Adr depolanması)VMAT-2 (veziküler monoamin taşıyıcı)Rezerpin (inhibe eder)Katekolamin depoları boşalır
NA vezikülden salınımıSinaptik vezikül ekzositozuGuanetidin, Bretilyum (inhibe eder)NA salınımı ↓
NA geri alımı (sinaptik aralık → nöron)NET (Noradrenalin transporter)Kokain, TCA’lar (inhibe eder)NA düzeyi ↑ (sempatomimetik etki)
NA yıkımıMAO, COMTMAO inhibitörleri, COMT inhibitörleri (entakapon, tolkapone)NA, Dopamin, Adrenalin düzeyi ↑

Klinik Önemi:

  • Metitirozin → Feokromositoma (katekolamin sentezi ↓).
  • Karbidope/Benserazid → Parkinson (periferik Dopa dekarboksilazı inhibe → santral dopamin ↑).
  • Disülfiram → Alkol bağımlılığı tedavisi (aynı zamanda dopamin-β-hidroksilaz inhibisyonu).
  • Rezerpin → Hipertansiyon tedavisinde eskiden kullanılırdı (VMAT blokajı → depresyon yapar).
  • Kokain/TCA → NA geri alımını inhibe ederek sempatomimetik etki.
  • MAO/COMT inhibitörleri → Parkinson, depresyon tedavisinde kullanılır.