Stop kodonları (UAA, UAG, UGA) protein sentezini durdurur. Ancak bazı özel mekanizmalarla standart olmayan iki aminoasit bu kodonlardan türetilir:
Stop Kodonlarından Kodlanan Aminoasitler
1. Selenosistein (Sec, U)
- “21. aminoasit” olarak bilinir.
- Kodon: UGA (normalde stop kodonu).
- SECIS elementleri (Selenocysteine Insertion Sequence) ve özel tRNA (tRNA^Sec) aracılığıyla translasyona eklenir.
- Selenyum içerir (Se).
- Özellikle redoks enzimlerinde bulunur:
- Glutatyon peroksidaz
- Tiyoredoksin redüktaz
- İyototironin dejodinaz (T4 → T3 dönüşümü)
2. Pirolizin (Pyl, O)
- “22. aminoasit” olarak kabul edilir.
- Kodon: UAG (normalde stop kodonu).
- Özel tRNA^Pyl ve translasyon faktörleri ile ribozoma eklenir.
- Sadece bazı arkea ve metanojenik bakterilerde bulunur.
- Metanogenez yolunda görev alan metiltransferaz enzimlerinde bulunur.
Özet Tablo
| Aminoasit | Kodon (Normalde Stop) | Eklenme Mekanizması | Yer / Fonksiyon |
|---|---|---|---|
| Selenosistein (Sec, U) | UGA | SECIS element + tRNA^Sec + özel translasyon faktörleri | İnsanlarda da bulunur; antioksidan enzimler (GPx, TrxR), tiroid hormon metabolizması |
| Pirolizin (Pyl, O) | UAG | PYLIS element + tRNA^Pyl | Arkea ve bazı bakteriler; metan metabolizması enzimleri |
Sonuç:
- Normalde “stop” kodonları olan UGA → Selenosistein, UAG → Pirolizin’i kodlayabilir.
- Bunlar translasyondaki özel mekanizmalar sayesinde eklenir.