| Grup | Aminoasitler | Özellik / Not |
|---|---|---|
| Nonpolar (hidrofobik) | Glisin (Gly), Alanin (Ala), Valin (Val), Lösin (Leu), İzolösin (Ile), Metiyonin (Met), Prolin (Pro), Fenilalanin (Phe), Triptofan (Trp) | Hidrofobik çekirdek, protein katlanması |
| Polar, yüklü olmayan | Serin (Ser), Treonin (Thr), Asparajin (Asn), Glutamin (Gln), Tirozin (Tyr), Sistein (Cys) | H-bağı, kovalent bağlar (ör. disülfit köprüsü – Cys) |
| Asidik (negatif yüklü) | Aspartik asit (Asp), Glutamik asit (Glu) | Karboksil grubu taşır |
| Bazik (pozitif yüklü) | Lizin (Lys), Arjinin (Arg), Histidin (His) | Pozitif yük, DNA/protein etkileşimleri |
| Standart dışı (özel) | Selenosistein (Sec, U) | – Kodon: UGA (stop normalde) – SECIS element + tRNA^Sec ile translasyona eklenir – Selenyum içerir – Yer: Antioksidan enzimler (glutatyon peroksidaz, tiyoredoksin redüktaz, iyodotironin dejodinaz) |
| Pirolizin (Pyl, O) | – Kodon: UAG (stop normalde) – tRNA^Pyl aracılığıyla translasyona eklenir – Metanojenik arkea ve bazı bakterilerde bulunur – Yer: Metan metabolizmasında metiltransferaz enzimleri |
Klinik Püf Noktaları
- Metiyonin: Evrensel başlangıç kodonu (AUG).
- Selenosistein: İnsan proteinlerinde bulunur → “21. aminoasit”.
- Pirolizin: Arkea/bakterilerde → “22. aminoasit”.
- Histidin: Fizyolojik pH’a en yakın pKa → enzim aktif merkezlerinde kritik.
- Triptofan & Fenilalanin: Aromatik → prekürsör hormon/nt (serotonin, dopamin).
Özet: Protein sentezinde 20 standart aminoasit + 2 özel (Selenosistein, Pirolizin) olmak üzere toplam 22 aminoasit kodlanabilir.