CETP (Cholesteryl Ester Transfer Protein)

• Plazmada bulunan, HDL ile diğer lipoproteinler (VLDL, LDL) arasında kolesterol esterleri ve trigliseridlerin değişimini sağlayan proteindir.
• Kaynak: Karaciğer, ince barsak, yağ dokusu.
• Yapısı: Glikoprotein (mol. ağırlık ~74 kDa).

Görevleri

1. HDL’den VLDL/LDL’ye kolesterol ester transferi
   • HDL’de esterleşmiş kolesterolü alır, VLDL/LDL’ye verir.
   • Karşılığında VLDL/LDL’den trigliserid alır.
2. Ters kolesterol taşınmasında rol
   • Periferik dokulardan HDL’ye alınan kolesterol, CETP aracılığıyla VLDL/LDL’ye aktarılır → daha sonra karaciğer tarafından temizlenir.
3. HDL düzeylerini düzenleme
   • CETP aktivitesi arttığında → HDL-C azalır, LDL/VLDL-C artar.
   • CETP eksikliğinde → HDL-C belirgin artar.

Klinik Önemi

• CETP Eksikliği (Nadir kalıtsal hastalık)
  • HDL kolesterol çok yüksek (≥100 mg/dL).
  • LDL/VLDL düşük olabilir.
  • Ateroskleroz riski tartışmalı; bazı çalışmalarda koruyucu, bazılarında nötral.
• CETP İnhibitörleri (İlaç Araştırmaları)
  • Amaç: HDL’yi yükseltmek ve kardiyovasküler risk azaltmak.
  • Örn: Torcetrapib, Dalcetrapib, Evacetrapib, Anacetrapib.
  • Ancak torcetrapib kardiyak yan etkiler nedeniyle başarısız oldu; anacetrapib uzun dönemde bazı faydalar göstermiştir.

Özet Tablo

Anahtar cümle: CETP, HDL ↔ LDL/VLDL arasında kolesterol ester–trigliserid değişimini sağlar ve bu nedenle lipid metabolizması ile kardiyovasküler riskte kritik rol oynar.