| Özellik | Santral (Gerçek, GnRH-bağımlı) | Periferik (Yalancı, GnRH-bağımsız) |
|---|---|---|
| Mekanizma | Hipotalamustan erken GnRH salınımı → LH/FSH aktivasyonu | Gonadotropinlerden bağımsız seks steroid artışı (testis, over, adrenal kaynaklı) |
| Cinsiyet dağılımı | Daha çok kızlarda | Erkeklerde daha sık görülür |
| Gonadotropinler (LH/FSH) | Yüksek (pubertal düzeyde) | Düşük / baskılanmış |
| GnRH uyarı testi | Pozitif yanıt (LH/FSH artar) | Negatif yanıt (LH/FSH artmaz) |
| Seks steroidleri | Testosteron / östrojen yüksek | Testosteron / östrojen yüksek |
| Testis/Over boyutu | Uyarıya bağlı büyümüş | Genellikle büyümemiş veya tek taraflı büyüme (tümör varsa) |
| Kemik yaşı | İleri | İleri |
| Nedenler | – İdiyopatik (özellikle kızlarda) – MSS lezyonları (hamartom, tümör, travma, radyasyon) | – Testotoksikoz (LH reseptör mutasyonu) – Konjenital adrenal hiperplazi – Adrenal tümörler – Gonadal tümörler (Leydig hücre tümörü, granüloza-teka hücre tümörü) – Egzojen seks steroidleri |
| Tedavi | GnRH analogları (ör: leuprolid) | Nedene yönelik tedavi: – Adrenal hiperplazi → steroid – Tümör → cerrahi – Testotoksikoz → antiandrojenler, aromataz inhibitörleri |
Klinik İpuçları
- Santral puberte prekoks: LH/FSH pubertal düzeyde, GnRH testine yanıt var → GnRH analogları etkili.
- Periferik puberte prekoks: LH/FSH baskılı, GnRH testine yanıt yok → GnRH analogları etkisiz.