Tanım
- Nöropeptid yapısında bir nörotransmitter / nöromodülatör.
- Tachykinin ailesi üyesidir (diğerleri: Nörokinin A, Nörokinin B).
- 11 aminoasitli kısa bir peptiddir.
Reseptörü
- NK1 (Neurokinin-1) reseptörü (G-protein bağlı).
- Bazı etkileri NK2 ve NK3 reseptörleri üzerinden de olabilir.
Beyin ve Periferde Lokalizasyonu
- Merkezi Sinir Sistemi: Substantia nigra, striatum, amigdala, hipotalamus, medulla oblongata.
- Perifer: Ağrı lifleri (özellikle C lifleri), solunum yolları, GIS, damar endotel ve düz kas hücreleri.
Görevleri ve Etkileri
- Ağrı iletimi: Nörojenik inflamasyon ve özellikle kronik ağrıda önemli.
- Vazodilatasyon, plazma ekstravazasyonu → ödem ve inflamasyon.
- Bronkokonstriksiyon → astım patogenezinde rol.
- GIS motilitesi artırıcı.
- Merkezi etkiler: Anksiyete, depresyon, bulantı-kusma refleksi (area postrema).
Klinik Önemi
- Bulantı-kusma: Substans P – NK1 reseptör etkileşimi, kemoterapiye bağlı kusmada rol oynar.
Aprepitant ve türevleri (fosaprepitant vb.) = NK1 reseptör antagonistleri → kemoterapiye bağlı bulantı-kusmada kullanılır. - Ağrı tedavisi: Kronik ağrı sendromları (nöropatik ağrı, migren) hedef alınabilir.
- Psikiyatrik: Depresyon ve anksiyete ile ilişkisi araştırılmaktadır.
- Astım ve inflamasyon: Bronş hiperreaktivitesinde rol.
Püf Noktaları
- C lifleriyle taşınır, ağrı ve nörojenik inflamasyonda görevli nöropeptid = Substans P
- NK1 reseptör antagonisti = Aprepitant → Kemoterapiye bağlı kusmada kullanılır.
- Bronşiyal astımda rol oynayan, vazodilatasyon ve ödem yapan nörotransmitter = Substans P
Özet: Substans P, bir tachykinin nöropeptididir, ağrı iletimi, inflamasyon ve bulantı-kusmada önemli rol oynar.
Tedavi hedefi: NK1 antagonisti (Aprepitant).