| Grup | Etki Mekanizması | Kilo Etkisi | Hipoglisemi Riski | Başlıca Yan Etkiler | Kontrendikasyonlar | TUS İpucu |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Metformin (Biguanid) | Hepatik glukoneogenezi ↓, periferik insülin duyarlılığı ↑ | Kilo nötr / azalma | Yok | GİS intoleransı, laktik asidoz (çok nadir) | GFR < 30, ağır böbrek yetmezliği, ağır karaciğer yetmezliği, hipoksi | Tip 2 DM’de ilk tercih, obez hastada ideal |
| Sülfonilüre (Glibenklamid, Glimepirid) | Pankreas β hücresinde K⁺-ATP kanallarını kapatır → insülin salgısını ↑ | Kilo artışı | Var | Hipoglisemi, kilo alımı, nadiren kolestaz, hematolojik toksisite | Tip 1 DM, gebelik (bazıları hariç), ciddi böbrek/karaciğer yetmezliği | Hipoglisemi yapma riski en yüksek grup |
| Meglitinid (Repaglinid, Nateglinid) | Sülfonilüre gibi ama kısa etkili | Kilo artışı | Var (daha az) | Hipoglisemi, kilo alımı | Aynı sülfonilüre kontrendikasyonları | Postprandiyal hiperglisemide iyi |
| Tiazolidindion (Pioglitazon) | PPAR-γ agonisti → insülin duyarlılığı ↑ | Kilo artışı | Yok | Ödem, kalp yetmezliği alevlenmesi, kırık riski, hepatotoksisite, mesane CA | NYHA III–IV KY, aktif karaciğer hastalığı, mesane CA | KY ve ödem varsa asla verme |
| α-glukozidaz inhibitörü (Akarboz, Miglitol) | Bağırsakta disakkarid sindirimini ↓ | Kilo nötr | Yok | Şişkinlik, diyare | İBH, barsak obstrüksiyonu | En sık GİS yan etki yapan grup |
| DPP-4 inhibitörü (Sitagliptin, Linagliptin) | İnkretin (GLP-1, GIP) yıkımını ↓ | Kilo nötr | Yok | Nazofarenjit, hafif GİS | Pancreatit öyküsü | Kilo nötr, yaşlıda güvenli |
| GLP-1 analogu (Exenatid, Liraglutid) | GLP-1 reseptör agonisti → insülin ↑, glukagon ↓, mide boşalması ↓ | Kilo kaybı | Yok | Bulantı, kusma, pancreatit | Pancreatit öyküsü, ağır GİS hastalıkları | Kilo verdiren tek güçlü grup |
| SGLT-2 inhibitörü (Dapagliflozin, Empagliflozin) | Proksimal tübülde glukoz reabsorbsiyonu ↓ | Kilo kaybı | Yok | Ürogenital enf., euglisemik ketoasidoz, hipovolemi | GFR düşük, tekrarlayan ÜSİ | Kalp yetmezliği ve nefropatide ek yarar sağlar |
- Hipoglisemi yapmaz: Metformin, TZD, α-glukozidaz inhibitörü, DPP-4 inhibitörü, GLP-1 analogu, SGLT-2 inhibitörü
- Kilo aldırır: Sülfonilüre, Meglitinid, TZD
- Kilo verdirir: GLP-1 analogu, SGLT-2 inhibitörü
- Kontrendike olduğu durumlar TUS sorularında direkt şık olarak gelir (örn. NYHA III kalp yetmezliği + tip 2 DM → Pioglitazon verilmez)
Oral Antidiyabetikler Soru Seti
1. Klinik Vaka (Boşluk Doldurma)
55 yaşında tip 2 DM tanılı, BMI: 34 kg/m², HbA1c: %8,5 olan bir hasta kontrol için geliyor.
Ekokardiyografi: EF %35, NYHA sınıf III kalp yetmezliği saptanıyor.
Hastanın kan şekeri yüksek, ancak pioglitazon başlama düşünülüyor.
Bu tedavi seçimi (a)…………. olduğu için kontrendikedir.
Yanıt: Kalp yetmezliği (NYHA III–IV) → Pioglitazon ödem ve KY alevlenmesi yapar.
2. Karşılaştırma Sorusu
Aşağıdaki oral antidiyabetiklerden hangisi hipoglisemi riski en yüksek olan gruptur?
A) Metformin
B) Pioglitazon
C) Sülfonilüre
D) Akarboz
E) Sitagliptin
Yanıt: C) Sülfonilüre → Direkt insülin salınımı stimülasyonu nedeniyle.
3. Klinik Senaryo – Mekanizma Yakalama
64 yaşında tip 2 DM’li, kilo almak istemeyen bir hastada, kalp yetmezliği ek faydası olan bir ajan seçilmek isteniyor.
Aşağıdaki ilaçlardan hangisi uygundur?
A) Pioglitazon
B) Glimepirid
C) Dapagliflozin
D) Nateglinid
E) Akarboz
Yanıt: C) Dapagliflozin → SGLT-2 inhibitörü; kilo kaybı sağlar, KY’de mortalite/morbiditeyi azaltır.
4. Mekanizma-Boşluk Doldurma
Pioglitazon, hücre içinde (a)…………. reseptörüne bağlanarak insülin duyarlılığını artırır.
Bu reseptörün aktivasyonu ile glukoz alımı ve yağ asidi metabolizması düzenlenir.
Yanıt: PPAR-γ (Peroxisome Proliferator Activated Receptor gamma)
5. Mantık Sorusu – Yan Etki
Pioglitazon kullanımında aşağıdaki yan etkilerden hangisinin görülmesi, ilacın kesilmesini gerektiren mutlak kontrendikasyon oluşturur?
A) Hafif transaminaz yüksekliği
B) Ödem
C) Mesane kanseri tanısı
D) Nazofarenjit
E) Kilo alımı
Yanıt: C) Mesane kanseri → Pioglitazon mesane CA riskini artırır.
————————————
Oral Antidiyabetikler & Pioglitazon 30 Soru Tarama Seti
I. Pioglitazon (Tiazolidindionlar)
Mekanizma, yan etki, kontrendikasyon odaklı
- Pioglitazon hücre içinde hangi nükleer reseptöre bağlanarak etki gösterir?
→ PPAR-γ - Pioglitazonun temel etkisi nedir?
→ Periferik dokularda (özellikle kas ve yağ) insülin duyarlılığını artırmak - Tiazolidindionlar hepatik glukoz üretimini nasıl etkiler?
→ Azaltır - Pioglitazonun en sık görülen yan etkisi nedir?
→ Ödem - NYHA sınıf III–IV kalp yetmezliğinde pioglitazon neden kontrendikedir?
→ Sodyum-su retansiyonu yaparak KY alevlenmesine yol açar - Pioglitazonun uzun süreli kullanımında hangi malignite riski artabilir?
→ Mesane kanseri - Pioglitazon gebelik kategorisi nedir?
→ C - Pioglitazon hangi organ yetmezliğinde dikkatli kullanılmalıdır?
→ Karaciğer yetmezliği (hepatotoksisite riski) - Pioglitazon hipoglisemi yapar mı?
→ Tek başına genelde yapmaz - Pioglitazonun kemikler üzerine etkisi nedir?
→ Özellikle kadınlarda osteoporoz ve kırık riskini artırır
II. Oral Antidiyabetik Sınıflar karşılaştırmalı sorular
- En sık ilk tercih edilen oral antidiyabetik?
→ Metformin - Böbrek yetmezliğinde kontrendike olan oral antidiyabetikler?
→ Metformin (laktik asidoz riski), SGLT-2 inhibitörleri (GFR düşükse) - En belirgin kilo kaybı yapan oral antidiyabetikler?
→ SGLT-2 inhibitörleri ve GLP-1 analogları - En fazla kilo aldıran oral antidiyabetikler?
→ Sülfonilüreler ve tiazolidindionlar - Hipoglisemi riski en yüksek grup?
→ Sülfonilüreler - İncretin etkisini artıran oral ajan grubu?
→ DPP-4 inhibitörleri (örn. sitagliptin) - Pankreatit riski ile ilişkilendirilen grup?
→ GLP-1 analogları ve DPP-4 inhibitörleri - Barsakta α-glukozidaz enzimini inhibe ederek etkili olan ajan?
→ Akarboz - Böbrekten glukoz geri emilimini inhibe eden grup?
→ SGLT-2 inhibitörleri - Sülfonilürelerin tip 2 DM’de ana etkisi nedir?
→ Pankreas β-hücrelerinden insülin salınımını artırmak
III. Klinik Senaryo Soruları
- NYHA sınıf II KY’si olan DM hastasında ödem gelişmiş. Hangi ilaç suçlanır?
→ Pioglitazon - 45 yaşında obez DM hastasında metformin intoleransı var. Kilo aldırmadan tedavi?
→ SGLT-2 inhibitörü veya GLP-1 analogu - Akarbozun en sık yan etkisi nedir?
→ Flatulans ve abdominal distansiyon - Böbrek taşı öyküsü olan DM hastasında hangi gruptan kaçınılmalı?
→ SGLT-2 inhibitörleri (üriner sistem enfeksiyonu ve taş riski) - Metformin başlanacak hastada kreatinin klirensi kaçın altındaysa verilmez?
→ <30 mL/dk - Pankreas β-hücre rezervi tükenmiş DM hastasında hangi gruplar etkisiz olur?
→ Sülfonilüreler, glinidler (insülin salgılatıcılar) - Diyabetik nefropatisi olan hastada böbrek koruyucu ek fayda sağlayan grup?
→ SGLT-2 inhibitörleri - 62 yaşında osteoporozlu DM hastasında kemik kırığı riskini artırabilecek ilaç?
→ Pioglitazon - Gebelikte kullanılabilecek tek oral antidiyabetik ajan?
→ Metformin (bazı rehberlerde) - Pioglitazonun başlıca laboratuvar etkisi nedir?
→ HDL ve adiponektin artışı, trigliserid azalması