Tangier Hastalığı – Genel Bakış
- Tanım: Nadir, otozomal resesif geçişli bir ABCA1 gen mutasyonu sonucu gelişen, ApoA1 aracılı HDL oluşumunun bozulduğu kalıtsal dislipidemi.
- Temel Sorun: Hücrelerden kolesterol çıkışı bozulur → HDL düzeyleri çok düşer (<5 mg/dL), total kolesterol azalır, trigliserid artabilir.
- Genetik:
- Gen: ABCA1 (ATP-binding cassette transporter A1)
- Lokalizasyon: 9q31
- Kalıtım: Otozomal resesif
Patofizyoloji
- Normalde ABCA1 proteini → hücre membranından kolesterol + fosfolipidi ApoA1’e aktarır.
- ApoA1 + lipit → pre-β HDL oluşur → HDL metabolizması başlar.
- Tangier’de ABCA1 fonksiyon kaybı → ApoA1 lipitlenemez → HDL yapısı oluşmaz → HDL ve ApoA1 çok düşük.
- Kolesterol hücre içinde lizozomlarda birikir → özellikle retiküloendotelyal sistem organları büyür.
Klinik Bulgular
- Patognomonik: Portakal renginde bademcikler (kolesterol ester birikimi nedeniyle).
- Hepatosplenomegali
- Periferik nöropati (demyelinizan, simetrik)
- Lenfadenopati
- Kornea opasiteleri
- Erken ateroskleroz (koroner arter hastalığı)
- Yağ emilim bozukluğu hafif olabilir.
Laboratuvar
| Parametre | Bulgular |
|---|---|
| HDL | Çok düşük (<5 mg/dL) |
| ApoA1 | Çok düşük |
| Total kolesterol | Düşük/normal |
| LDL | Düşük |
| TG | Hafif yüksek olabilir |
| Genetik test | ABCA1 mutasyonu |
Ayırıcı Tanı – Düşük HDL ile Seyreden Durumlar
| Hastalık | HDL | LDL | TG | Klinik Özellik |
|---|---|---|---|---|
| Tangier | Çok düşük | Düşük | Hafif ↑ | Portakal bademcik, nöropati, hepatosplenomegali |
| ApoA1 eksikliği | Çok düşük | Normal/düşük | Normal | Korneal opasite, erken ateroskleroz |
| LCAT eksikliği | Düşük | Normal/düşük | ↑ | Kornea opasitesi, proteinüri, hemolitik anemi |
| Sekonder nedenler (karaciğer yetmezliği, nefrotik sendrom, sigara, DM) | Değişken | Değişken | Değişken | Altta yatan sistemik hastalık bulguları |
Tanı
- Klinik + tipik laboratuvar (HDL ve ApoA1 çok düşük)
- Bademcik biyopsisinde kolesterol ester yüklü köpük hücreler
- Genetik doğrulama (ABCA1 mutasyonu)
Tedavi
- Küratif tedavi yok
- Amaç: Erken aterosklerozun önlenmesi
- LDL düşürücü tedavi (statin, ezetimib)
- Diyet (düşük kolesterol, düşük doymuş yağ)
- Sigara bırakma, egzersiz
- Nöropati ve organomegali için semptomatik destek