Genel Bilgi
- Tanım: Glikosfingolipidler, hücre zarlarında ve sinir dokusunda bulunan sphingolipid türleridir. Bu lipitlerin yıkımında görevli lizozomal enzimlerin eksikliği, glikosfingolipidoz adı verilen hastalıklara yol açar.
- Kalıtım: Genellikle otozomal resesif, bazıları X’e bağlı.
- Patoloji: Lizozomal enzim eksikliği → glikosfingolipidlerin birikimi → organ hasarı.
Başlıca Glikosfingolipidozlar
| Hastalık | Eksik Enzim | Biriken Madde | Kalıtım | Klinik Özet |
| Gaucher Hastalığı | Glukoserebrosidaz (β-glukosidaz) | Glukoserebrosid | AR | Hepatosplenomegali, kemik lezyonları, anemi, trombositopeni |
| Tay-Sachs Hastalığı | Hexosaminidaz A | GM2 gangliosid | AR | Nörodejenerasyon, makula “kiraz kırmızısı”, infantil ölüm |
| Sandhoff Hastalığı | Hexosaminidaz A ve B | GM2 gangliosid | AR | Tay-Sachs’a benzer, visseromegali de olabilir |
| Fabry Hastalığı | α-galaktosidaz A | Globotriaosilseramid (Gb3) | X’e bağlı resesif | Ağrı krizleri, angiokeratom, böbrek ve kalp tutulumu |
| Krabbe Hastalığı | Galaktoserebrosidaz | Galaktoserebrosid | AR | Demiyelinizasyon, progresif nörolojik bozukluk |
| Metakromatik Lökodistrofi | Arylsülfataz A | Sulfatidler | AR | Nörodejenerasyon, motor kayıp, beyaz cevher hasarı |
Klinik Özellikler (Genel)
- Nörolojik: Gelişim geriliği, nörodejenerasyon, hipotoni, nöbetler
- Organ: Hepatosplenomegali (özellikle Gaucher, Sandhoff), kalp tutulumu (Fabry)
- Deride: Angiokeratom (Fabry)
- Kemik: Kemik ağrısı ve deformiteleri (Gaucher)
- Oftalmoloji: Kiraz kırmızısı makula (Tay-Sachs, Sandhoff)
Tanı
- Enzim aktivitesi ölçümü (lökosit, plazma, fibroblast)
- Genetik test (spesifik mutasyonlar)
- Görüntüleme (kemik lezyonları, beyaz cevher değişiklikleri)
- Biyopsi (örneğin Gaucher’de “kaşıkçı” hücreler)
Örnek TUS Vaka Sorusu
1 yaşında çocukta nörodejenerasyon, hipotoni, görme kaybı ve “kiraz kırmızısı” makula saptanmıştır. Ayrıca hepatosplenomegali yoktur. Eksik enzim nedir?
A) Glukoserebrosidaz
B) Arylsülfataz A
C) Hexosaminidaz A
D) α-galaktosidaz A
E) Galaktoserebrosidaz
🟩 Cevap: C) Hexosaminidaz A (Tay-Sachs)