Genel Özellikler
| Özellik | Açıklama |
| Temel patoloji | GAG’ların (heparan sülfat, dermatan sülfat, keratan sülfat vb.) lizozomlarda yıkılamaması → hücre içi birikim |
| Kalıtım | Otozomal resesif (MPS II – X’e bağlı resesif) |
| Başlangıç | Genellikle çocukluk çağında |
| Gidiş | İlerleyici, çok sistemli tutulum |
Sınıflandırma ve Klinik Özellikler
| Tip | Eksik Enzim | Biriken GAG | Klinik Özet | Zeka Geriliği |
| MPS I (Hurler / Scheie / Hurler-Scheie) | α-L-iduronidaz | Heparan + Dermatan sülfat | Hepatosplenomegali, kaba yüz, kornea bulutu | Hurler: +++ |
| MPS II (Hunter) | İduronat-2-sülfataz | Heparan + Dermatan sülfat | Hurler’a benzer, kornea bulutu yok, X’e bağlı | ++ |
| MPS III (Sanfilippo A–D) | Heparan sülfat yıkımı bozulur | Heparan sülfat | Ağır nörolojik bozulma, daha az iskelet belirtisi | ++++ |
| MPS IV (Morquio A–B) | Galaktozaminidaz / Galaktosidaz | Keratan + Kondroitin sülfat | İskelet deformiteleri, zeka normal, boy kısalığı | – |
| MPS VI (Maroteaux-Lamy) | Arylsülfataz B | Dermatan sülfat | Hurler’a benzer, zeka normal, iskelet tutulumu ++ | – |
| MPS VII (Sly) | β-glukuronidaz | Heparan + Dermatan + Kondroitin sülfat | Hydrops fetalis, ciddi | +++ |
| MPS IX (Hyaluronidaz eksikliği) | Hyaluronidaz | Hyaluronan | Çok nadir, eklem tutulumu, mental normal | – |
Genel Klinik Bulgular
| Sistem | Belirti |
| Yüz | Kaba yüz görünümü (“gargoyle-like”) |
| Göz | Kornea bulutu (MPS I, IV, VI) – yok (MPS II) |
| Zeka | Değişken (MPS III: ağır; MPS IV/VI: genelde normal) |
| İskelet | Disostozis multipleks (gövde kısa, kalın kaburgalar, kifoz, boy kısalığı) |
| Karaciğer/Dalak | Hepatosplenomegali |
| Kulak | İletim tipi işitme kaybı |
| Kalp | Kapak kalınlaşması, kardiyomiyopati |
| Solunum | Hırıltı, apne, uyku sırasında obstrüksiyon |
| Herniler | Göbek / inguinal herni çok sık |
Tanı Yöntemleri
| Yöntem | Açıklama |
| İdrarda GAG artışı | Tarama testi |
| Enzim analizi (lökosit/fibroblast) | Kesin tanı |
| Genetik test | Mutasyon analizi |
| Radyoloji | Disostozis multipleks bulguları |
| Göz dibi | Kornea bulutu |
| MR / EEG | MPS III’te nörolojik ilerleme takibi |
Tedavi
| Yöntem | Uygulandığı Tip | Açıklama |
| Enzim replasman tedavisi (ERT) | MPS I, II, VI (ve bazı ülkelerde IV) | İV enzim verilir; nörolojik tutulum üzerine etkili değil |
| Hematopoetik kök hücre transplantasyonu (HSCT) | MPS I (erken dönemde) | Nörolojik prognozu iyileştirebilir |
| Semptomatik tedavi | Tüm tiplerde | Solunum yolu desteği, kalp izlemi, fizyoterapi |
| Gen tedavisi | Araştırma aşamasında |
Karşılaştırmalı Özet Tablo
| Özellik | MPS I | MPS II | MPS III | MPS IV | MPS VI |
| Zeka | Azalmış | Azalmış | Ciddi ↓ | Normal | Normal |
| Kornea bulutu | Var | Yok | Yok | Var | Var |
| Kalıtım | AR | XR | AR | AR | AR |
| İskelet tutulumu | +++ | +++ | + | ++++ | +++ |
| Göz tutulumu | +++ | – | – | ++ | ++ |
| Nörolojik bulgular | + | + | ++++ | – | – |
Vaka Sorusu
4 yaşındaki erkek çocukta kaba yüz görünümü, büyüme geriliği, sık tekrarlayan solunum yolu enfeksiyonları ve hepatosplenomegali vardır. Göz muayenesinde kornea bulutu saptanmamıştır. Zeka düzeyi yaşıtlarının gerisindedir. X’e bağlı kalıtım gösteren bu hastalıkta en olası tanı nedir?
A) MPS I (Hurler)
B) MPS II (Hunter)
C) MPS IV (Morquio)
D) MPS VI (Maroteaux-Lamy)
E) MPS III (Sanfilippo)
Cevap: B) MPS II (Hunter Sendromu)
(Zeka geriliği + kornea bulutu yok + erkek + X’e bağlı)