Epidemiyoloji:
En sık görülen ekstrapulmoner TB formlarından biridir.
Risk faktörleri:
HIV/AIDS
Siroz
Diyaliz (özellikle periton diyalizi)
Altta yatan tüberküloz öyküsü
Malignite, kortikosteroid tedavisi, immünsupresyon
Klinik Bulgular:
Semptomlar genellikle sinsi başlar ve nonspesifiktir:
- Subakut karın ağrısı
- Karında şişlik (asit)
- Ateş (düşük dereceli veya intermittan)
- Kilo kaybı, iştahsızlık
- Halsizlik
- Kabızlık veya ishal
- Hassasiyet veya defans nadiren
Laboratuvar ve Tanı Araçları:
Kan testleri:
- ↑ Sedimentasyon, ↑ CRP
- Hafif lökositoz
- Hipoalbuminemi
Asit sıvısı özellikleri:
- Eksüdatif (protein >2.5 g/dL)
- Lenfosit ağırlıklı (%70-90)
- Serum-asit albümin gradienti (SAAG) <1.1 g/dL (non-portal hipertansif)
- ADA (Adenozin Deaminaz) > 30-40 IU/L → tanısal açıdan güçlü (ama özgül değil)
Tanıda Altın Standart:
- Peritoneal biyopsi (laparoskopik) + histopatoloji → kazeifiye granülomlar
- Kültürde M. tuberculosis üretilmesi (düşük duyarlılık, uzun sürede çıkar)
Diğer testler:
- Tüberkülin deri testi (PPD) veya IGRA: destekleyici
- PCR: TB DNA’sı için hızlı ama sınırlı duyarlılık
Görüntüleme Bulguları:
USG:
- Septalı veya ekojen asit
- Mezenterik lenfadenopati
- Periton kalınlaşması
- Karaciğer yüzeyinde tüberküller
BT (Abdominal):
- Diffüz veya lokalize periton kalınlaşması
- “Kekik serpişmiş yoğurt” görünümünde asit
- Barsak çevresinde yapışıklıklar
- Mezenterik veya peritoneal nodüller
Tipleri (3 Klinik Form):
- Islak (eksüdatif) tip: Serbest asit baskındır
- Kuru (adeziv) tip: Mezenterik kalınlaşma ve barsaklar arası yapışıklıklar
- Kitle (kazeöz) tipi: Omental-kazeöz nodüller ve kitle benzeri lezyonlar
Tedavi:
Standart tüberküloz tedavisi (6 ay)
- 2 ay: İNH + RIF + PZA + ETB (HRZE)
- 4 ay: İNH + RIF (HR)
→ Siroz, periton diyalizi hastalarında tedavi süresi 9-12 aya uzatılabilir.
Cerrahi yalnızca tanı amacıyla (biyopsi) veya komplikasyonlar (ileus, perforasyon) gelişirse gereklidir.
Ayırıcı Tanı:
- Malignite (özellikle over, periton karsinomatozu)
- Siroz ilişkili asit
- Periton diyalizi peritoniti
- Sistemik lupus eritematozus (SLE) peritoniti
- Yersinia, Nocardia gibi infeksiyonlar
Not:
- Tanı genellikle geç konur → sinsi gidişli
- ADA yüksekliği ve lenfositik asit varlığı tanıda güçlü ipuçlarıdır
- Laparoskopik biyopsi tanıdaki en güvenilir yöntemdir