Retrovirüslerin Genel Özellikleri
| Özellik | Açıklama |
| Aile | Retroviridae |
| Genom | Tek sarmallı RNA, (+) polarite |
| Replikasyon | Ters transkriptazla RNA → DNA → konak DNA’sına entegrasyon |
| Zarf | Zarflı virüs |
| Kapsid Proteini | p24 (HIV için tanıda önemlidir) |
| Enzimler | Ters transkriptaz, integraz, proteaz |
| Baltimore Sınıfı | Sınıf VI: (+)ssRNA-RT virüsleri |
| Konak | İnsanlar, bazı hayvanlar (maymun, kediler, fareler vb.) |
Yaşam Döngüsü Özet (HIV üzerinden)
- Giriş: HIV, CD4 reseptörü ve CCR5/CXCR4 koreseptörleri aracılığıyla T yardımcı hücrelerine girer.
- Ters transkripsiyon: Viral RNA, ters transkriptazla çift sarmallı DNA’ya dönüştürülür.
- Entegrasyon: DNA, integraz enzimiyle konak genomuna entegre edilir → provirus oluşur.
- Transkripsiyon ve translasyon: Konak hücresi, provirustan RNA ve protein sentezler.
- Montaj ve tomurcuklanma: Yeni virüsler konaktan çıkar.
- Olgunlaşma: Proteaz enzimi yapısal proteinleri olgunlaştırır.
Retrovirüs Cinsleri ve Örnek Virüsler
| Cins / Grup | Örnek Virüsler | Klinik Önemi |
| Lentivirus | HIV-1, HIV-2 | AIDS nedeni, bağışıklık sistemi çökmesine yol açar |
| Oncovirus | HTLV-1, HTLV-2 | Lösemi/lenfoma gibi T hücre tümörleri yapar |
| Spumavirus | Simian foamy virüs | İnsanlarda nadiren enfekte, genellikle asemptomatik |
| Betaretrovirus | Mouse mammary tumor virus (MMTV) | Deneysel modellerde tümör oluşturabilir |
| Alpharetrovirus | Rous sarcoma virüsü (tavuklarda) | Onkojenik retrovirüs örneği |
Retrovirüs Kaynaklı Önemli Hastalıklar
| Virüs | Hastalık | Klinik Özellikler |
| HIV-1 | Edinilmiş İmmün Yetmezlik Sendromu (AIDS) | CD4 düşüklüğü, fırsatçı enfeksiyonlar, kanserler |
| HTLV-1 | T hücreli lösemi/lenfoma (ATLL), tropikal spastik paraparazi | Nadir, endemik bölgelerde |
| HTLV-2 | Hafif lenfosit proliferatif hastalıklar | Daha az patojeniktir |
Tanı Araçları (HIV Örneği)
| Test | Açıklama |
| ELISA (4. jenerasyon) | Anti-HIV antikoru + p24 antijeni |
| Western blot (eski) | Doğrulama testi (artık pek kullanılmaz) |
| NAT (PCR) | HIV RNA düzeyi (viral yük) |
| CD4 sayımı | Bağışıklık durumu (AIDS tanısında önemli) |
HIV Tedavisi (ART)
| İlaç Sınıfı | Örnek İlaçlar |
| NRTI (Nükleozid RT inh.) | Tenofovir, Emtrisitabin, Zidovudin |
| NNRTI (Non-nükleozid RT inh.) | Efavirenz, Nevirapin |
| Proteaz inhibitörleri | Lopinavir, Ritonavir |
| Integrase inhibitörleri | Raltegravir, Dolutegravir |
| Giriş inhibitörleri | Maravirok (CCR5), Enfuvirtid |
HIV tedavisinde kombinasyon tedavisi (cART) esastır: genellikle 2 NRTI + 1 INSTI.
HIV’de Önleme Yöntemleri
- PreP (Pre-exposure prophylaxis): HIV riski taşıyanlarda tenofovir+emtricitabine
- PEP (Post-exposure): İlk 72 saatte başlanmalı, 28 gün sürer
- Kondom kullanımı, kanla temastan korunma
- Anneden bebeğe geçişi engelleme (doğumda antiretroviral + sezaryen)
Örnek Vaka Sorusu (Çoktan Seçmeli)
Soru:
25 yaşında cinsel yolla bulaşan hastalıklar açısından riskli davranış öyküsü olan bir hasta, son zamanlarda kilo kaybı, gece terlemeleri ve oral kandidiyazis şikayetleriyle başvuruyor. CD4 sayısı 180/mm³, HIV RNA düzeyi yüksek saptanıyor. Aşağıdakilerden hangisi bu hastaya başlanacak ilk basamak tedavi rejiminde yer almaz?
A) Tenofovir
B) Dolutegravir
C) Ritonavir
D) Ribavirin
E) Emtricitabin
✅ Doğru cevap: D) Ribavirin (Bu, HIV için değil, HCV gibi virüslerde kullanılır)