Kırmızı Akarlar (Trombiculidae) ve Trombiküloz
- Parazit Türü: Trombiculidae familyasına ait akarların sadece larva evresi insanlarda ve hayvanlarda parazit olarak yaşar ve kan emer. Ergin ve nimf evreleri ise serbest yaşayan yırtıcılardır (avcıdırlar).
- Morfoloji: Larvalar oldukça küçüktür (genellikle 0.15-0.4 mm), çıplak gözle zorlukla görülürler ve genellikle kırmızı veya turuncu-kırmızı renkte oldukları için “kırmızı akarlar” olarak adlandırılırlar. Altı bacakları vardır.
- Yaşam Alanı: Bu akarlar genellikle otlaklar, çalılıklar, ormanlık alanlar, tarlalar ve nemli, yoğun bitki örtüsü olan bölgelerde bulunurlar. Özellikle yaz sonu ve sonbahar başı gibi sıcak ve nemli dönemlerde aktiftirler.
- Bulaşma: İnsanlar, bu akarların larvalarının bulunduğu bitki örtüsü üzerinde yürüdüklerinde veya oturduklarında akarlarla temas ederler. Larvalar, deriye tutunarak kan emmeye başlarlar.
Trombiküloz (Chigger Isırıkları)
Trombiküloz, Trombiculidae larvalarının insan derisine tutunarak kan emmesi ve buna bağlı olarak ortaya çıkan cilt reaksiyonlarıdır.
- Beslenme Şekli: Trombiculidae larvaları, deriyi ısırdıktan sonra kan emmezler. Bunun yerine, deriye sindirim enzimleri enjekte ederek konakçının hücrelerini parçalarlar. Oluşan bu sıvılaşmış dokuyu bir beslenme tüpü (stylostome) oluşturarak emerek beslenirler. Bu işlem birkaç saatten birkaç güne kadar sürebilir.
- Klinik Belirtiler: Isırık anı genellikle fark edilmez, ancak birkaç saat sonra (genellikle 3-6 saat içinde) veya bir gün sonra şiddetli kaşıntı başlar. Isırılan bölgede şu belirtiler görülür:
- Şiddetli kaşıntı: En belirgin semptomdur ve genellikle dayanılmaz düzeyde olabilir.
- Kırmızı papüller (kabartılar): Akarların tutunduğu yerlerde küçük, kırmızı, kaşıntılı kabartılar oluşur. Bazen bu kabartıların ortasında bir vezikül (sıvı dolu kabarcık) veya küçük bir krater görülebilir.
- Ürtiker benzeri lezyonlar: Bazı kişilerde daha yaygın, kurdeşen benzeri döküntüler oluşabilir.
- Dağılım: Lezyonlar genellikle dar giysilerin (çorap çizgisi, kemer bölgesi, iç çamaşırı kenarları) sıkıca temas ettiği veya giysiyle kaplı olmayan bölgelerde (ayak bilekleri, bacaklar, kasık bölgesi, koltuk altları) kümelenmiş halde bulunur.
- İkincil Enfeksiyonlar: Şiddetli kaşıntıya bağlı aşırı kaşımalar, ciltte yaralara ve ikincil bakteriyel enfeksiyonlara yol açabilir.
- Tanı: Tanı genellikle hastanın öyküsü (açık havada bulunma, bitkili alanlarda vakit geçirme) ve tipik klinik belirtilerle konulur. Akarların çok küçük olması ve beslendikten sonra ayrılmaları nedeniyle ciltte nadiren bulunurlar.
Tedavi ve Önleme
- Tedavi: Trombiküloz genellikle kendi kendini sınırlayan bir durumdur, ancak kaşıntı çok rahatsız edici olabilir.
- Kaşıntının giderilmesi: Antihistaminikler (oral veya topikal), topikal kortikosteroid kremler veya kaşıntı giderici losyonlar (kalamin losyonu gibi) semptomları hafifletmek için kullanılır.
- Hijyen: Kaşıntılı bölgenin sabunlu suyla yıkanması veya alkolle temizlenmesi, tutunmuş olabilecek akarları uzaklaştırmaya yardımcı olabilir.
- İkincil enfeksiyonlar: Kaşınma nedeniyle oluşan yaralarda bakteriyel enfeksiyon gelişirse antibiyotik tedavisi gerekebilir.
- Önleme: Trombikülozdan korunmak için:
- Kişisel koruyucu önlemler: Yüksek otluk veya çalılık alanlara giderken uzun kollu giysiler ve uzun pantolonlar giymek. Paçaları çorapların içine sokmak akarların yukarı tırmanmasını engelleyebilir.
- Böcek kovucular: DEET içeren böcek kovucular veya permetrin ile işlenmiş giysiler kullanmak etkili olabilir.
- Duş almak: Açık havada zaman geçirdikten sonra hemen duş almak ve giysileri yıkamak, tutunmuş olabilecek akarların uzaklaştırılmasına yardımcı olabilir.
Kırmızı akarların larvaları, özellikle yaz aylarında ve sonbahar başlarında doğa yürüyüşü yapanlar, bahçıvanlar ve açık hava etkinliklerine katılanlar için rahatsız edici bir sorun teşkil edebilir.
30 yaşında bir orman işçisi, özellikle yaz aylarında ortaya çıkan şiddetli kaşıntı ve ciltte kızarıklıklar şikayetiyle başvuruyor. Lezyonlar genellikle bacaklarda ve karın bölgesinde, küçük kırmızı papüller ve bazen lineer dizilimler şeklindedir. Hastanın yakın zamanda ormanda çalıştığı ve çalılık alanlarda zaman geçirdiği öğrenildi. Fizik muayenede, papüllerin bazıları üzerinde küçük kırmızı noktalar (akarımsı yapılar) fark edildi.
Bu hastalığın en olası etkeni ve hastalığın adı nedir?
A) Sarcoptes scabiei — Uyuz
B) Trombiculidae familyası akarları — Trombiküloz
C) Pediculus humanus — Bitlenme
D) Demodex folliculorum — Demodikoz
E) Cimex lectularius — Yatak biti ısırığı
Cevap:
B) Trombiculidae familyası akarları — Trombiküloz
Açıklama:
- Trombiculidae familyasından olan kırmızı akarlar (özellikle larval dönemi, chigger) trombiküloza neden olur.
- Larval akarlara maruz kalma sonrası ciltte şiddetli kaşıntı ve kırmızı papüller gelişir.
- Genellikle açık alanlarda, ormanlarda çalışanlarda veya kampçılarda görülür.
- Tanı klinik ve öykü ile konulur; akarlar papüller üzerinde görülebilir.
- Tedavi kaşıntı önleyici ve antihistaminiklerle yapılır, ortamdan korunma önemlidir.