Dirofilariasis, Dirofilaria cinsi parazitlerin neden olduğu, sivrisinek ısırığıyla bulaşan bir zoonotik enfeksiyondur. Esas olarak köpekler ve vahşi köpekler gibi karnivorları etkilerken, insanlar tesadüfi ve “kör son” konakçılardır.
Dirofilariasis Çeşitleri ve Etkenleri
İnsanlarda en sık görülen Dirofilariasis formları, etkilenen Dirofilaria türüne göre farklılık gösterir:
- Dirofilaria immitis (Kalp Kurdu):
- Köpeklerde “kalp kurdu hastalığına” neden olan türdür.
- İnsanlarda genellikle akciğerlerde enfeksiyona yol açar. Larvalar akciğer arterlerine göç eder ve burada granülomlar oluşturur. Bu granülomlar, göğüs röntgenlerinde bazen “para lezyonları” (coin lesions) olarak görülebilir ve akciğer kanseri ile karıştırılabilir.
- Yaygın semptomlar arasında öksürük (bazen kanlı öksürük), göğüs ağrısı, ateş ve plevral efüzyon (akciğer zarları arasında sıvı birikimi) bulunur. Ancak çoğu insan vakası asemptomatiktir ve lezyonlar tesadüfen saptanır.
- Nadir durumlarda, D. immitis larvaları beyin, göz veya testislere de göç edebilir.
- Dirofilaria repens:
- Esas olarak köpekler, kediler ve tilkilerde deri altı dokularında bulunur.
- İnsanlarda genellikle deri altında veya mukoza zarlarında gezici nodüller veya şişlikler (subkutan nodüller) şeklinde kendini gösterir. Bu nodüller genellikle ağrısızdır ancak migratuvar (yer değiştirebilir) olabilir.
- Bazen göz çevresinde veya konjonktivada da görülebilir (oküler dirofilariasis).
Bulaşma Yolu
- Dirofilariasis, enfekte köpek veya vahşi kanatlardan kan emen sivrisinekler aracılığıyla insanlara bulaşır. Sivrisinekler, enfekte hayvanın kanından mikrofilariaları (larvalar) alır ve bu larvalar sivrisinek içinde enfektif aşamaya (L3 larvası) gelişir.
- Enfektif sivrisinek daha sonra bir insanı ısırdığında, larvalar insan vücuduna geçer. İnsanlar, parazit için uygun bir kesin konakçı olmadıklarından, larvalar genellikle olgunlaşamaz ve kan dolaşımında mikrofilaria üretmezler. Bu nedenle insanlar “kör son” konakçı olarak adlandırılır.
Tanı
- Akciğer Dirofilariasisinde (D. immitis): Genellikle göğüs röntgeninde görülen “para lezyonlarının” incelenmesi (biyopsi veya cerrahi çıkarım) ile tanı konulur. Histolojik incelemede parazit görülür. Serolojik testler (antikor veya antijen tespiti) de yardımcı olabilir ancak kesin tanı için genellikle yeterli değildir.
- Subkutan Dirofilariasisinde (D. repens): Deri altı nodüllerinin cerrahi olarak çıkarılması ve histopatolojik incelemesi ile tanı konur. Canlı kurtlar nodül içinde görülebilir.
- Kanda mikrofilaria aranması (özellikle D. immitis için), insanlarda nadiren pozitiftir çünkü insanlar kör son konakçıdır.
Tedavi ve Önleme
- Tedavi: İnsanlarda Dirofilariasis tedavisi genellikle parazit içeren nodülün veya lezyonun cerrahi olarak çıkarılmasıdır. Genellikle antiparaziter ilaç tedavisine ihtiyaç duyulmaz çünkü parazit insan vücudunda yaşam döngüsünü tamamlayamaz.
- Önleme:
- Enfekte köpeklerin tedavisi.
- Sivrisinek kontrolü (sivrisinek üreme alanlarının azaltılması, kişisel koruyucu önlemler).
- Endemik bölgelerde evcil hayvanlar için kalp kurdu önleyici ilaçların düzenli kullanımı.
Dirofilariasis, nadir olmasına rağmen, özellikle endemik bölgelerde ve hayvanlarla teması olan kişilerde akılda tutulması gereken bir zoonotik enfeksiyondur.
Vaka Sorusu – Pulmoner Dirofilaryazis
Soru: 48 yaşındaki sigara içmeyen erkek hasta, başka bir şikayet nedeniyle çekilen toraks BT’de tek, yuvarlak, periferik akciğer nodülü saptanıyor. Nodülün boyutu yaklaşık 1.8 cm, düzgün sınırlı ve plevraya yakın yerleşimli. Hasta asemptomatik, fizik muayenesi normal. Öyküsünde kırsal alanda yaşamakta olduğu ve çok sayıda köpekle temas olduğu öğreniliyor. Eozinofili yok, tümör belirteçleri negatif.
Bu hastada aşağıdakilerden hangisi en olası tanıdır?
A) Akciğer adenokarsinomu
B) Tüberküloz granülomu
C) Hidatik kist
D) Dirofilaryazis
E) Sarkoidoz
Doğru cevap: D) Dirofilaryazis
Vakanın Temel İpuçları:
- Periferik akciğer nodülü: Tipik yerleşim
- Asemptomatik seyir: Klinik çoğu zaman sessiz
- Köpek teması + Sivrisinek vektörü: Bulaş zinciri
- Radyolojik görünüm: Nodül; genellikle cerrahiyle çıkarılır
- Patolojik tanı: Akciğer dokusunda nekrotik alan ve Dirofilaria immitis larvası
Klinik Pratikte Bilmeniz Gerekenler:
- Etken: Genellikle Dirofilaria immitis, nadiren D. repens
- Bulaş: Enfekte sivrisinek aracılığıyla
- İnsanlar ara konaktır: Parazit gelişimini tamamlayamaz
- En sık akciğer ve cilt etkilenir
- Tedavi: Genellikle gerekmez. Akciğer nodülü genellikle malignite şüphesiyle rezeksiyon sonrası tanı konur
- Histopatoloji: Nekroz ve parazit yapılarının saptanması