Otuz yaşındaki kadın hasta 5-6 yıldır olan, her ay birkaç kez genellikle şakaklarında ve başının üst bölümünde hissettiği, hafif-orta şiddette ve basınç şeklindeki baş ağrısı şikâyetiyle başvuruyor. Hasta ağrılarının günlük aktivitelerini kısıtlamadığını ve analjezik almadığında 5-6 saat içinde geçtiğini belirtiyor. Başka nörolojik ve sistemik semptom tariflemeyen hastanın stres, yorgunluk, ve uykusuzluğu arttığında ağrısının tetiklendiği öğreniliyor. Bu hasta için en olası tanı aşağıdakilerden hangisidir?
- Aurasız migren
- Epizodik gerilim tipi baş ağrısı
- Küme tipi baş ağrısı
- Hipnik baş ağrısı
- Paroksismal hemikrania
Bu 30 yaşındaki kadın hastanın baş ağrısı şikayetleri (5-6 yıldır, ayda birkaç kez, şakaklarda ve başın üst bölümünde, hafif-orta şiddette, basınç şeklinde, günlük aktiviteleri kısıtlamayan, analjezik almadan 5-6 saat içinde geçen, stres, yorgunluk ve uykusuzlukla tetiklenen, başka nörolojik/sistemik semptom içermeyen), en olası tanı olarak Epizodik gerilim tipi baş ağrısını düşündürmektedir.
Epizodik Gerilim Tipi Baş Ağrısı (EGBA); Gerilim tipi baş ağrısı, primer (başka bir hastalıktan kaynaklanmayan) baş ağrılarının en yaygın şeklidir. Epizodik terimi, baş ağrısı ataklarının ayda 15 günden az görüldüğü anlamına gelir.
Hastanın belirtileri EGBA’nın tipik özellikleriyle uyumludur:
- Lokalizasyon: Genellikle iki taraflı (bilateral) olup şakaklarda (temporal), başın üst bölümünde veya ensede (oksipital) hissedilir. Hasta şakaklarında ve başının üst bölümünde ağrı tarif ediyor.
- Karakter: “Basınç” veya “sıkıştırma” şeklinde tarif edilir. Hasta ağrısını “basınç şeklinde” olarak tanımlıyor.
- Şiddet: Genellikle hafif-orta şiddettedir. Hasta ağrısının “hafif-orta şiddette” olduğunu belirtiyor.
- Süre: Tedavi edilmezse genellikle 30 dakika ile birkaç gün arasında sürebilir. Hasta analjezik almadığında 5-6 saat içinde geçtiğini belirtiyor.
- Eşlik Eden Semptomlar: Genellikle bulantı, kusma, fotofobi (ışıktan rahatsız olma) veya fonofobi (sesten rahatsız olma) gibi semptomlar eşlik etmez. Varsa, sadece bir tanesi bulunabilir. Hasta başka nörolojik veya sistemik semptom tariflemiyor.
- Aktivite Kısıtlaması: Fiziksel aktiviteyle kötüleşmez ve günlük aktiviteleri genellikle kısıtlamaz. Hasta ağrılarının günlük aktivitelerini kısıtlamadığını söylüyor.
- Tetikleyiciler: Stres, yorgunluk, uykusuzluk, açlık, postür bozuklukları gibi faktörler sıkça tetikleyicidir. Hasta stres, yorgunluk ve uykusuzluğun ağrısını tetiklediğini belirtiyor.
- Sıklık: Ayda birkaç kez, yani ayda 15 günden az olması “epizodik” tanımına uyar.
Diğer Seçenekler Neden Daha Az Olası?
a) Aurasız migren: Migren ağrıları genellikle tek taraflı, zonklayıcı karakterde, orta-şiddetli veya şiddetli olup günlük aktiviteleri kısıtlar ve bulantı/kusma, fotofobi ve fonofobi gibi eşlik eden semptomlar bulunur. Bu hastanın ağrı karakteri ve şiddeti migrene uymuyor.
c) Küme tipi baş ağrısı: Genellikle tek taraflı, göz çevresinde veya şakakta çok şiddetli, delici/yanıcı tarzda ve kısa süreli (15-180 dakika) ataklar halinde ortaya çıkar. Ataklara lakrimasyon (göz yaşarması), rinore (burun akıntısı), burun tıkanıklığı, pitozis (göz kapağı düşüklüğü) gibi otonomik semptomlar eşlik eder. Hastanın semptomları bu profile uymuyor.
d) Hipnik baş ağrısı: “Uyku baş ağrısı” olarak da bilinir. Sadece uyku sırasında ortaya çıkar ve kişiyi uykudan uyandırır. Hastanın ağrılarının gün içinde de olduğu anlaşılıyor.
e) Paroksismal hemikrania: Küme baş ağrısına benzeyen, ancak çok daha kısa süreli (2-30 dakika), çok daha sık (günde 5’ten fazla) ve indometazin ile tamamen düzelen nadir bir baş ağrısı sendromudur. Hastanın ağrı süresi ve sıklığı bu tanıma uymuyor.
Sonuç olarak, hastanın semptomlarının tamamı Epizodik gerilim tipi baş ağrısı ile mükemmel şekilde örtüşmektedir.
—————-
Vaka Analizi:
| Belirti/Bulgu | Açıklama |
| ✅ 5-6 yıldır tekrarlayan | Kronik ancak süreğen olmayan tablo |
| ✅ Ayda birkaç kez | Epizodik baş ağrısı tanımına uyar |
| ✅ Şakak ve baş üstünde | Bilateral yaygın lokalizasyon |
| ✅ Hafif-orta şiddet, basınç tarzı | Gerilim tipi baş ağrısının tipik tanımı |
| ✅ Günlük yaşamı çok etkilemiyor | Migrene göre daha hafif etkili |
| ✅ Stres, yorgunlukla tetikleniyor | Gerilim tipi baş ağrısında yaygın tetikleyicilerdir |
| ✅ Nörolojik bulgu yok | Sekonder baş ağrısı olasılığını azaltır |
Epizodik Gerilim Tipi Baş Ağrısı Özeti:
- Karakter: Sıkıştırıcı, baskılayıcı tarzda, zonklayıcı olmayan baş ağrısı
- Lokalizasyon: Bitemporal, oksipital ya da tüm başta olabilir
- Şiddet: Hafif–orta düzeyde
- Süre: 30 dakikadan birkaç saate kadar sürebilir
- Tetikleyiciler: Stres, uykusuzluk, kas gerginliği
- Eşlik eden bulgular: Genellikle fotofobi, fonofobi, bulantı yoktur
- Görülme sıklığına göre: Epizodik (<15 gün/ay) veya kronik (>15 gün/ay)
Diğer Tanıların Dışlanması:
| Seçenek | Neden dışlanır? |
| a) Aurasız migren | Genellikle tek taraflı, orta–şiddetli, zonklayıcı tarzda ve bulantı/fotofobi gibi semptomlar eşlik eder |
| c) Küme tipi baş ağrısı | Çok şiddetli, tek taraflı, göz çevresinde, otonomik semptomlarla birlikte seyreder (lakrimasyon, rinore vs.) |
| d) Hipnik baş ağrısı | Genellikle yaşlılarda görülür, gece uykudan uyandıran baş ağrısıdır |
| e) Paroksismal hemikrania | Kısa süreli, çok sık tekrarlayan, şiddetli baş ağrılarıdır ve genellikle tek taraflı olur |
Sonuç:
Hastanın tariflediği şakaklarda ve baş üstünde, basınç tarzında, hafif-orta şiddette, stresle tetiklenen ve aktiviteyi çok bozmayıp kendiliğinden geçen baş ağrıları, epizodik gerilim tipi baş ağrısı tanımına tam olarak uyar.