Kırk iki yaşındaki kadın hasta son 3 gündür olan hâlsizlik, ateş, diz eklemlerinde geceleri artan ağrı, sabah ayağa kalkmada zorlanma ve gözlerde kızarıklık yakınmalarıyla başvuruyor. Öyküsünden bir ay önce idrar yolu enfeksiyonu tanısıyla yatışı yapılarak tedavi gördüğü öğreniliyor. Muayenesinde vücut sıcaklığı 37,6 °C, her iki dizde ısı artışı, şişlik ve hareket kısıtlılığı ile gözlerde konjonktivit saptanıyor. Laboratuvar değerlendirmesinde beyaz küre normal, sedimentasyon ve CRP hafif yüksek saptanıyor. Bu hasta için en olası tanı aşağıdakilerden hangisidir?
- Romatoid artrit
- Septik artrit
- Sistemik lupus eritematozus
- Reaktif artrit
- Enteropatik artrit
Bu 42 yaşındaki kadın hastanın klinik tablosu (hâlsizlik, ateş, diz eklemlerinde ağrı, sabah tutukluğu, konjonktivit ve bir ay önce geçirilmiş idrar yolu enfeksiyonu öyküsü) bir araya geldiğinde, en olası tanı Reaktif artrit‘tir.
Reaktif Artrit (Reiter Sendromu) ve Klinik Özellikleri
Reaktif artrit, vücudun başka bir yerindeki (genellikle gastrointestinal veya genitoüriner sistem) bir enfeksiyona yanıt olarak ortaya çıkan steril bir eklem iltihabıdır. “Steril” olması, eklem sıvısında canlı bakteri bulunmadığı anlamına gelir. Klasik triadı (üçlemesi) şunlardır:
- Artrit: Genellikle asimetrik, alt ekstremite eklemlerini (diz, ayak bileği) tutan oligoartrit (birkaç eklem tutulumu) veya poliartrit (birden fazla eklem tutulumu). Sabah tutukluğu ve gece ağrısı sık görülür.
- Üretrit/Servisit veya Enterit: Genitoüriner (idrar yolu enfeksiyonu gibi) veya gastrointestinal (ishal gibi) bir enfeksiyonun öyküsü. Bu hastada bir ay önce geçirilmiş idrar yolu enfeksiyonu öyküsü bu kritere uymaktadır.
- Konjonktivit: Gözlerde kızarıklık ve iltihaplanma. Hastanın muayenesinde konjonktivit saptanması bu tanıyı desteklemektedir.
Diğer Destekleyici Bulgular:
- Ateş ve hâlsizlik: Enfeksiyon sonrası inflamatuar yanıtın genel belirtileridir.
- Sedimentasyon ve CRP yüksekliği: İnflamasyonu gösteren non-spesifik laboratuvar bulgularıdır.
- Beyaz küre normal: Septik artrit gibi bakteriyel enfeksiyonlarda görülen belirgin lökositozun olmaması, steril inflamasyonu destekler.
- Yaş ve Cinsiyet: Reaktif artrit her yaşta görülebilse de, genç ve orta yaş erişkinlerde daha sık görülür.
Diğer Seçenekler Neden Daha Az Olası?
a) Romatoid artrit: Genellikle simetrik, küçük eklemleri (el ve ayak parmakları) tutan kronik bir hastalıktır. Konjonktivit ve yakın zamanda geçirilmiş idrar yolu enfeksiyonu öyküsü romatoid artrit için tipik değildir.
b) Septik artrit: Eklemde bakteriyel enfeksiyon sonucu oluşur. Genellikle tek bir eklemi (monoartrit) tutar, çok daha şiddetli ağrı, şişlik, kızarıklık ve ateşle seyreder. Eklem sıvısında bakteri bulunur ve beyaz küre sayısı genellikle çok yüksektir. Bu hastada bilateral diz tutulumu ve beyaz küre sayısının normal olması septik artriti daha az olası kılar.
c) Sistemik lupus eritematozus (SLE): Çoklu sistem tutulumu olan otoimmün bir hastalıktır. Eklem ağrısı ve yorgunluk görülebilir, ancak konjonktivit veya idrar yolu enfeksiyonu öyküsü ile bu şekilde bir başlangıç tipik değildir. Daha çok cilt lezyonları, böbrek tutulumu, serozit gibi bulgular ön plandadır.
e) Enteropatik artrit: İnflamatuar bağırsak hastalıkları (Crohn hastalığı, Ülseratif Kolit) ile ilişkili bir artrit türüdür. Bu hastada bağırsak semptomları (ishal, karın ağrısı vb.) belirtilmemiştir.
Bu nedenle, hastanın klinik tablosu ve öyküsü, Reaktif artrit tanısıyla en uyumludur.
—————-
Vaka İncelemesi:
| Klinik Bulgular | Açıklama |
| ✅ Diz ekleminde ısı artışı, şişlik, hareket kısıtlılığı | Akut mono-oligoartrit tarzında büyük eklem tutulumu — reaktif artritte tipik |
| ✅ Sabah tutukluğu | Enflamatuvar artrit göstergesi |
| ✅ Gözde konjonktivit | Reaktif artrit triadının parçası |
| ✅ İYE sonrası gelişme | Reaktif artrit sıklıkla idrar yolu enfeksiyonu ya da gastrointestinal enfeksiyon sonrası gelişir |
| ✅ Ateş ve halsizlik | Sistemik enflamasyon bulguları |
| Normal lökosit, hafif yüksek CRP/SEDİM | Reaktif artritte bu şekilde olabilir |
Reaktif Artrit Özeti (Eski adıyla Reiter Sendromu)
- Tanım: Enfeksiyonu takiben gelişen steril (bakteri kültüründe üreme olmayan) artrit.
- Tipik tetikleyiciler:
- İYE ajanları: Chlamydia trachomatis
- GİS ajanları: Shigella, Salmonella, Yersinia, Campylobacter
- Triad:
Artrit
Konjonktivit/üveit
Üretrit/sistit veya gastrointestinal semptomlar - Tutulum: Alt ekstremite büyük eklemleri daha çok tutulur (diz, ayak bileği).
Diğer Şıkların Dışlanma Nedenleri:
| Seçenek | Neden dışlanır? |
| a) Romatoid artrit | Genellikle simetrik küçük eklem tutulumu olur; konjonktivit, enfeksiyon sonrası gelişim tipik değil |
| b) Septik artrit | Ateş genelde daha yüksek, lökositoz belirgindir ve tek eklem tutulumu daha sık; burada bilateral diz tutulumu var |
| c) SLE | Daha yaygın sistemik bulgular (döküntü, fotofobi, hematolojik bulgular vs.) beklenir; enfeksiyon sonrası gelişim tipik değil |
| e) Enteropatik artrit | İYE ile ilişkili değil, genellikle inflamatuvar barsak hastalığı olanlarda görülür |
Sonuç:
İdrar yolu enfeksiyonu sonrası gelişen asemptomatik üretrit, konjonktivit ve asemptomatik oligoartrit tablosu — bu kombinasyon reaktif artrit için oldukça karakteristiktir.
Doğru cevap: D) Reaktif artrit