Yaşlılıkla birlikte görülen atrofide lipofuskin pigmenti en çok hangi dokuda birikir?
A) Mide mukozası
B) Böbrek tübülleri
C) Sistemik arterler
D) Miyokart**
E) Akciğer
CEVAP: D
Lipofuskin yaşlılıkla birlikte görülen atrofide en çok miyokartta birikir. Yaşlılık pigmenti olarak bilinen çözünmez bir pigmenttir. Hücreye zararlı değildir. Serbest radikal hasarı ve lipit peroksidasyonunun göstergesidir. Atrofiye sıklıkla otofaji eşlik eder.
Otofaji hücrenin kendi yapılarını yemesi olarak tanımlanır. Otofaji ile birlikte hücrede otofajik vakuoller birikir.
Lizozomların sindiremediği vakuoller ise lipofuskin olarak birikir.
Granüller yeterli miktara ulaşırsa dokuya kahverengi esmer bir renk verir.
Bu durum Brown atrofi olarak adlandırılır.
————————————————–
Lipofuscin, lizozomal sindirimin lipit içeren kalıntılarından oluşan ince sarı-kahverengi pigment granüllerine verilen addır . Karaciğer , böbrek , kalp kası, retina, böbrek üstü bezleri , sinir hücreleri ve ganglion hücrelerinde bulunan yaşlanma veya “aşınma ve yıpranma” pigmentlerinden biri olduğu düşünülmektedir .
Karaciğer biyopsisinde kahverengi/sarı renkte lipofuscin’i ve buzlu cam şeklinde hepatositler görülür.
Lipofuscin, doymamış yağ asitlerinin oksidasyonunun ürünü gibi görünmektedir ve membran hasarının veya mitokondri ve lizozom hasarının belirtisi olabilir . Lipofuscin’in büyük bir lipid içeriğinin yanı sıra cıva , alüminyum , demir , bakır ve çinko dahil olmak üzere şekerler ve metaller içerdiği bilinmektedir . Lipofuscin’in ayrıca oksitlenmiş proteinlerden (%30-70) ve lipitlerden (%20-50) oluştuğu kabul edilmektedir. Bir lipokrom türüdür ve özellikle çekirdeğin etrafında düzenlenmiştir.
Lipofusin benzeri materyalin birikimi, oluşum ve bertaraf mekanizmaları arasındaki dengesizliğin sonucu olabilir. Bu birikim, sıçanlarda bir proteaz inhibitörü ( löpeptin ) uygulanarak indüklenebilir; üç aylık bir süreden sonra, lipofusin benzeri materyalin seviyeleri normale döner ve bu da önemli bir bertaraf mekanizmasının etkisini gösterir. Ancak, bu sonuç tartışmalıdır, çünkü löpeptin kaynaklı materyalin gerçek lipofusin olup olmadığı şüphelidir . “Gerçek lipofusin” in in vitro bozunabilir olmadığına dair kanıtlar mevcuttur ; bunun daha uzun zaman dilimleri boyunca in vivo geçerli olup olmadığı net değildir.
Hastalıklarla ilişkisi
Gözde lipofuscin birikimi , dejeneratif bir hastalık olan makula dejenerasyonunda ve kalıtsal bir juvenil makula dejenerasyonu formu olan Stargardt hastalığında rol oynayan önemli bir risk faktörüdür.
Periferik sinir sisteminde lipofusin’in anormal birikimi olarak bilinen lipofusinozis, nörodejeneratif bozukluklar ailesiyle ilişkilidir – nöronal seroid lipofusinozisler , bunların en yaygın olanı Batten hastalığıdır .
Ayrıca lipofuscin’in patolojik birikimi Alzheimer hastalığı , Parkinson hastalığı , amiyotrofik lateral skleroz , bazı lizozomal hastalıklar , akromegali , sinir uyarımı atrofisi , lipid miyopatisi , kronik obstrüktif akciğer hastalığı ve sentronükleer miyopati ile ilişkilendirilmektedir . Kolonda lipofuscin birikimi melanosis koli rahatsızlığının nedenidir .
Öte yandan, miyokardiyal lipofuscin birikimi insan kardiyak patolojisinden ziyade kronolojik yaşlanmayı daha doğrudan yansıtmaktadır.
Olası tedaviler
Kalori kısıtlaması , E vitamini ve artan glutatyon, lipofuscin üretimini azaltıyor veya durduruyor gibi görünüyor.
Nootropik ilaç pirasetamın sıçanların beyin dokusunda lipofuscin birikimini önemli ölçüde azalttığı görülmektedir.
Diğer olası tedaviler:
Sentrofenoksin
Asetil-L-karnitin
Ginkgo biloba
Dimetiletanolamin
Kurkumin
Islak makula dejenerasyonu , darbeli odaklanmamış bir lazerin baskın olarak lipofuscin açısından zengin hücreleri ısıtıp öldürdüğü ve bozulmamış sağlıklı hücrelerin çoğalıp boşlukları doldurduğu seçici fototermoliz kullanılarak tedavi edilebilir
Bu teknik ayrıca dövmeleri , karaciğer lekelerini gidermek ve genel olarak cildi daha genç göstermek için bir cilt tedavisi olarak da kullanılır . Lipofuscin’i seçici olarak hedefleme yeteneği , yaşlanma karşıtı tıp alanında araştırma fırsatları yaratmıştır .
Soraprazan‘ın (remofuscin) hayvanlarda retina pigment epitel hücrelerinden lipofuscin’i uzaklaştırdığı bulunmuştur. Bu, şu anda tedavisi olmayan kuru yaşa bağlı makula dejenerasyonu ve Stargardt hastalığının tedavisi için yeni bir tedavi seçeneği sunmaktadır. İlaç artık Avrupa İlaç Ajansı tarafından Stargardt hastalığının tedavisi için yetim ilaç statüsüne layık görülmüştür .
Diğer kullanımlar
Lipofuscin kantifikasyonu, ıstakoz ve dikenli ıstakoz gibi çeşitli kabuklularda yaş belirlemede kullanılır . Bu hayvanlar kemikli kısımlardan yoksun olduğundan, kulak kemiklerindeki veya otolitlerdeki yıllık artışların yaygın olarak kullanıldığı kemikli balıklarla aynı şekilde yaşlandırılamazlar. Balık ve kabuklu deniz hayvanlarının yaş belirlemesi, büyüme eğrileri gibi temel biyolojik verilerin oluşturulmasında temel bir adımdır ve birçok stok değerlendirme yöntemi için gereklidir. Birkaç çalışma, çeşitli kabukluların göz saplarında bulunan lipofuscin miktarının kantifikasyonunun yaşları hakkında bir endeks verebileceğini göstermiştir. Bu yöntem, esas olarak vahşi yakalanan hayvanlardaki lipofuscin seviyelerinin akvaryumda yetiştirilen hayvanlardan elde edilen birikim eğrileriyle ilişkilendirilmesindeki sorunlar nedeniyle balıkçılık yönetiminde henüz yaygın olarak uygulanmamıştır.