Tayanç sendromu tanısı alanlarda; Demir eksikliği anemisi, ALP (alkalen fosfataz) ve IGF-1 (insulin-like growth factor-1) düzeylerinde düșüklük tespit edilir.*************
Tayanç-Prasad sendromu demir eksikliği anemisi, karaciğer, dalak büyüklüğü, cilt bulguları, hipogonadizm, büyüme geriliği ve jeofaji ile karakterizedir. Önceleri demir eksikliğine ikincil olduğu düşünülen bu bulguların yalnızca demir eksikliği ile açıklanamaması, çinko eksikliğinin de klinik bulgulara katkıda bulunabileceği ileri sürülmüştür
Demir ve çinko eksikliğinin pika, hipogonadizm, boy kısalığına neden olduğu düşünülmüş, yeterli çinko ve demir içeriğine sahip bir diyet ile tüm bulguların düzeldiği gözlenmiştir
Gelişmekte olan ülkelerde çinko eksikliği hâlâ önemli bir sorun olarak devam etmekte ve demir eksikliği ile birlikte görülebilmektedir. Ülkemizde çinko ve demir eksikliğinin görülme sıklığı gittikçe azalmakla birlikte, ağır demir ve çinko eksikliğine bağlı büyüme geriliği ve puberte gecikmesi hâlen ender de olsa görülmektedir
Pentat;
1- Demir eksikliği anemisi
2- Pika
3- Hepatosplenomegali
4- Hipogonadizm
5- Gelişme geriliği
————————-
Demir eksikliği anemisi tüm dünyada, özellikle gelişmekte olan ülkelerde çocukluk çağının beslenme yetersizliğine bağlı en sık görülen anemisidir
Hayvansal proteinlerden yoksun bir diyetle beslenme kolaylıkla demir ve çinko eksikliğinin gelişmesine neden olur. Demir ve çinko hücre çoğalması ve farklılaşmasında yaşamsal önem taşır, dolayısıyla eksiklikleri çocukluk çağında ağır büyüme geriliğine neden olabilir
1963 yılında “Prasad” demir eksikliği ile beraber çinko eksikliğinin de olabileceğini göstermiştir. Bu hastalara çinko verilmesini takiben çinko eksikliğine bağlı olduğu düşünülen tüm belirtilerin kaybolduğu görülmüştür.
Aslında bu tarihten çok daha önce 1942-1943 yıllarında, toprak yiyen çocuklarda anemi, gelişme geriliği, dalak ve karaciğer büyüklüğünün meydana geldiği, bir Türk hekimi olan Dr. Memduh Tayanç tarafından gözlenmiş ve Türk Tıp Mecmuası’nda yayınlanmış, bu hastalığa “Tayanç sendromu” adı verilmiştir
Çinko, insanlarda protein, karbonhidrat, yağ, enerji üretimi ve metabolizmasında, genetik faaliyetlerde, doku sentezi ve embriyo gelişiminde önemli rolleri bulunmaktadır. Vücuttaki birçok metalloenzimin yapısal bir parçası olup, proteinlerin, DNA ve RNA’nın sentez ve stabilizasyonunda yer alır. Ayrıca ribozom ve membranlarda yapısal rol oynayan bir metaldir. Çinko her gün belirli bir miktarda alınması gereken esansiyel bir eser element olup, kemik, diş, deri, saç, karaciğer, kas ve testislerde depo hâlde bulunur.
Çinko eksikliği özellikle gelişme çağındaki çocuklarda önem taşır.
Büyüme gelişme geriliği, hipogonadizm, hepatoslenomegali, parakeratoz, alopesi, yara iyileşmesinde gecikme, infeksiyonlara duyarlılıkta artma, bozulmuş nörofizyolojik performans ve duyu bozukluğu gibi klinik bulgular ortaya çıkar.
Eksikliği büyüme hormonu, testosteron, tiroid bezi hormonları, insülin ve D vitaminin sentezini olumsuz yönde etkiler. Bu nedenle çinko eksikliğinin ilk belirtileri büyüme ve üreme organlarının gelişme geriliğidir.
Çinko eksikliği tanısı genellikle serum çinko düzeylerinin <70 μg/dL (<12 μmol/L) veya saç çinko düzeyinin <70 μg/gr altında olması ile konur.
Hipogonadizm Tayanç-Prasad sendromunun sık görülen klinik bulgularından biridir fakat nedeni tam olarak açıklanamamıştır Bazı deneysel çalışmalarda çinko eksikliğinin doğrudan gonadları etkileyerek hormon sentezini bozduğu bildirilmiştir Bir grup araştırmacı ise çinko eksikliğinin hipotalamik işlevleri bozarak puberte gelişimini bozduğunu ileri sürmüştür.
Demir ve çinko eksiklikleri gelişmekte olan ülkelerde halen önemli sağlık sorunlarından biridir. Bu nedenle ülkemizde özellikle kırsal alanlarda yaşayan, sosyoekonomik düzeyi düşük, derin anemi, boy kısalığı, hepatosplenomegali ve hipogonadizm yakınmaları ile başvuran hastalarda TayançPrasad sendromu düşünülmeli, derin demir eksikliği anemisi olan hastalarda çinko eksikliği de göz önünde bulundurulmalıdır.