Glandulae parathyroideae
Herbir tiroid lobunun arka kenarı üzerinde yerleşmiş, sarımsı – kahverenginde, küçük, mercimek şeklinde, toplam 4 adet iç salgılı bezdir. Her biri, 5-6 mm uzunluğunda, 3-4 mm genişliğinde, 1 -2 mm kalınlığında ve 35-50 mg ağırlığındadır. İnsanların % 87’ sinde 4 adet paratiroid bezi bulunmasına karşın, geri kalanlarda 2-6 adet paratiroid bezi bulunur. Parati- roid bezin parankimi, sinuzoidal kapillerler* arasında yer alan ve sıkıca bir araya gelmiş epitelyum hücre kordonlarından (esas ve oksifil hücreler) oluşmuştur.
Gl.parathyroidea superior : IV.yutak cebinden orijin alırlar. Üst paratiroidler, daha sabit bir konumda olup, isthmus gl.thyroideae düzeyinde (sağ-sol lobların ortası hizasında, arka kenar üzerinde), kapsül içinde bulunurlar.
Gl.parathyroidea inferior: Ill.yutak cebinden orijin alırlar. Alt paratiroidler ise, farklı konumlarda bulunabilirler. Bazen alt pole yakın olarak, a.thyroidea inferior’un beze giriş yerinin aşağısında, tiroid bezinin fasyal kılıfı içinde; bazen fasyal kılıfın dışında, a.thyroidea inferior’un beze giriş yerinin üst tarafında; bazen de tiroid dokusu içinde, alt pole yakın olarak yer alırlar.
Endocrinocytus principalis : Paratiroid parankimindeki esas hücreler. Paratiroid parankiminin hakim hücreleri olup, küçük, merkezi yerleşimli bir çekirdek ile hafif asidofilik sitoplazmaya sahiptirler. Parathonnon (PTH)’ un büyük bir bölümü esas hücreler tarafından salgılanmaktadır.
Parathormon (PTH): Kan kalsiyum ve fosfat konsantrasyonunu düzenleyen parathormon, yaşam için mutlaka gerekli bir hormondur. Sadece plazma iyonize kalsiyum düzeyindeki düşmeye bağlı olarak, feed back mekanizma ile paratiroidler- deki esas hücrelerden salınır. Parathormon, kemiklerde osteoklastik aktiviteyi uyararak kemik yıkımı ve buna bağlı olarak ortaya çıkan kalsiyumun kana geçişini hızlandırır. Besinlerle alman kalsiyum ve fosfatların ince barsaklardan emilimini artırır. Normalde plazmanın kalsiyum / fosfor oranı sabit bir değerdedir. Parathormon, böbrek tubuluslarında kalsiyum reabsorpsiyonu ile fosfat ıtrahmı artırarak bu dengenin korunmasına katkıda bulunur. Paratiroid bezlerin tamamının çıkarılması halinde kan kalsiyum düzeyi aniden düşer. Buna bağlı olarak, nöromuskuler geçiş bozulur, iskelet kaslarında spazmik kasılmalar ile yaygın konvülsiyonlar (tetani) görülür. Buna solunum kasları ve larynx kaslarındaki spazm da katıldığında ölüm kaçınılmazdır.
Endocrinocytus oxyphilicus : Oksifil hücreler. Esas hücrelerden biraz daha büyük olan bu hücrelerin, fonksiyonları bilinmemektedir.