Karbohidratların emilebilmesi için disakkaritlerin monosakkaritlere dönüştürülmesi gerekir. Disakkaritleri monosakkaritlere çeviren ince barsak fırçasımsı yüzeyde bulunan bir enzim olan α glukozidaz dır.
Ülseratif colit ve Crohn’da kontrendikedir.
Bu ilaçlar α glukozidaz enzimini inhibe ederek disakkaritlerin monosakkaritlere dönüşümünü engellerler ve böylece karbohidratların absorbsiyonu azalır.
Postprandiyal hiperglisemi tedavisinde daha etkilidirler.
Bir nevi karbohidrat malabsorbisyonu oluşturdukları için karın ağrısı, diyare, şişkinlik gibi gastrointestinal yan etkilere yol açarlar.
Böbrekten atıldıkları için böbrek yetmezliğinde kontrendikedirler.
Akarboz, tip 2 diyabetin tedavisinde kullanılan bir oral antidiyabetik ilaçtır. Özellikle yemek sonrası kan şekeri yükselmelerini (postprandiyal hiperglisemi) kontrol etmeye yardımcı olan bir ilaç sınıfına aittir.
Etki Mekanizması:
Akarboz, bağırsakta bulunan alfa-glukozidaz enzimlerini inhibe ederek etki gösterir. Alfa-glukozidazlar, karbonhidratların (polisakkaritler ve disakkaritler) monosakkaritlere (glikoz gibi basit şekerler) parçalanmasından sorumlu enzimlerdir. Bu enzimler, ince bağırsağın fırçamsı kenarında yer alır.
- Akarboz, bu enzimlerin faaliyetini yavaşlattığında, kompleks karbonhidratların sindirimi ve glikoza dönüşümü gecikir.
- Sonuç olarak, glikozun bağırsaklardan emilimi yavaşlar ve yemek sonrası kan şekeri seviyelerindeki ani ve yüksek artışlar (glisemik pikler) azalır.
Kullanım Alanları:
- Tip 2 Diyabet: Diyet ve egzersizle kan şekeri kontrolünün sağlanamadığı tip 2 diyabet hastalarında kullanılır. Genellikle tek başına veya diğer oral antidiyabetik ilaçlar (metformin, sülfonilüreler gibi) veya insülin ile kombinasyon halinde reçete edilir.
- İmparator Glukoz Toleransı (Pre-diyabet): Bazı durumlarda, diyabet geliştirme riski yüksek olan kişilerde diyabetin gelişimini geciktirmek amacıyla da kullanılabilir.
Uygulama Şekli:
Akarboz, genellikle yemeklerin ilk lokmasıyla birlikte alınır. Bu, ilacın karbonhidrat sindirimini yemekle birlikte etkili bir şekilde yavaşlatmasını sağlar.
Yan Etkiler:
Etki mekanizmasından dolayı, akarbozun yan etkileri genellikle sindirim sistemi ile ilişkilidir ve karbonhidratların sindirilmeden kalın bağırsağa geçmesiyle ortaya çıkar. Bu yan etkiler şunları içerebilir:
- Gaz (flatus): Sindirilmemiş karbonhidratların kalın bağırsakta bakteriler tarafından fermente edilmesi sonucu oluşur.
- Karın şişkinliği ve ağrısı: Gaz birikimi ve bağırsak hareketliliği artışına bağlıdır.
- İshal: Sindirilmemiş besinlerin bağırsakta osmotik etki yaratması sonucu oluşabilir.
Bu yan etkiler genellikle tedavinin başlangıcında daha belirgin olup, diyetin dikkatli ayarlanması ve ilaca yavaş yavaş alışılmasıyla zamanla azalabilir. Nadiren karaciğer enzimlerinde yükselme görülebilir, bu nedenle karaciğer fonksiyonları takip edilmelidir.
Kontrendikasyonlar ve Önlemler:
- İnflamatuvar barsak hastalığı (Crohn hastalığı, ülseratif kolit), intestinal obstrüksiyon (bağırsak tıkanıklığı) veya kronik sindirim ve emilim bozuklukları olan kişilerde kullanılmamalıdır.
- Gebelik ve emzirme döneminde genellikle önerilmez.
- Akarboz, hipoglisemiye (düşük kan şekeri) genellikle tek başına neden olmaz çünkü insülin salınımını doğrudan etkilemez. Ancak, sülfonilüreler veya insülin gibi diğer hipoglisemiye neden olan ilaçlarla birlikte kullanıldığında hipoglisemi riski artabilir. Akarboz kullanırken hipoglisemi gelişirse, glikoz tabletleri veya jel gibi saf glikoz alınmalıdır, çünkü akarboz diğer karbonhidratların parçalanmasını engelleyecektir.
Akarboz, özellikle yemek sonrası kan şekeri kontrolü zor olan hastalarda etkili bir seçenektir, ancak yan etki profili nedeniyle bazı hastalarda tercih edilmeyebilir.