1-Endemi: Literatürde sıklıkla epidemi ile karıştırılan endemi kavramı esasında bir hastalığın veya enfekte edici ajanın (infectious agent) belirli bir coğrafi alanda veya popülasyon grubunda sürekli olarak var olması anlamına gelmektedir. Dolayısıyla burada bu kavram ile hastalığın sonlanmaması, sürekli var olması ifade edilmektedir.
Endemik hastalıklar holoendemik (holoendemic) veya hiperendemik (hyperendemic) olabilmektedir.
a-Holoendemik hastalıklarda enfeksiyon yaygın olmasına rağmen kazanılan bağışıklık nedeniyle semptomlar yaş gruplarına göre farklılık göstermektedir. Özellikle sıtma gibi hastalıklar holoendemik olarak tanımlanmaktadır. Burada nüfusun büyük bir çoğunluğu sıtmaya yakalanma riski taşırken, beş yaş altı çocuklarda hastalığa karşı duyarlılık yüksektir.
b-Hiperendemik kavramı ise bir hastalığın devamlı olarak tüm yaş grupları için yüksek oranda görülme sıklığının olduğu durumlarda kullanılmaktadır
2-Epidemi: Endemi kavramı bir hastalığın bir bölgede sürekli var olması anlamında kullanılırken, epidemi kavramı ise bir hastalığa ilişkin vakaların beklenenden daha yüksek şekilde artması olarak ifade edilmektedir. Burada beklenen vakalara bağlı olarak gerçekleşen olay küçük çaplı bir salgın veya hastalık patlaması olarak ifade edilebilecek bir “outbreak” veya daha genel bir salgın olarak tanımlanabilmektedir. Bu tip bir salgının çok daha geniş sayıda insanı etkilemesi ve uluslararası sınırları aşması durumunda ise bu olaya “pandemi” adı verilmektedir
Epidemi kelimesi ile genellikle bulaşıcı bir hastalığa ilişkin vakaların beklenenden yüksek şekilde artması ifade edilirken, modern epidemiyolojide bulaşıcı olmayan bir takım hastalıklar da epidemi olarak ifade edilmektedir (Woodley vd., 2016). Bu bölümde ise bu tür kavramlar bulaşıcı hastalıkları nitelemek için kullanılmıştır. Endemi ve epideminin hayvanlardaki karşılığı enzootik ve epizootiktir. Endemi ve epidemi kavramlarına benzer şekilde;
a-Enzootik, bir hastalığın bir hayvan popülasyonu içerisinde sürekli olarak var olması
b-Epizootik ise bir hastalığın bir hayvan popülasyonu içerisindeki beklenmeyen artışıdır
3-Pandemi: Bir epideminin büyük bir coğrafi alana yayılması ve büyük bir hızla artması pandemi olarak tanımlanmaktadır. Genel olarak bir hastalığın pandemi olarak nitelendirilebilmesi için üç özelliğe sahip olması gerektiği ifade edilmektedir.
a-Birincisi, ortaya çıkan hastalığın etkilediği popülasyon için yeni bir hastalık olması
b-İkincisi, insanları enfekte eden ajanın ciddi rahatsızlıklara sebep olması
c-Üçüncüsü, enfekte edici ajanın kolaylıkla ve süreğen şekilde yayılmasıdır
Endemi, epidemi ve pandemi kavramlarını özetle açıklamak gerekirse; endemi belirli bir hastalığın belirli bir popülasyondaki olağan/alışılmış varlığıdır. Epidemi, belirli bir hastalığın belirli bir popülasyonda olağan varlığını açıkça aşması olarak tanımlanabilir. Pandemi ise kısaca dünya genelinde geniş popülasyonları etkileyen epidemiler olarak ifade edilebilir
Unutulmaması gereken diğer bir nokta, bir hastalığın zaman içerisinde gösterdiği özelliklere göre farklı kavramlarla nitelenebileceğidir. Örneğin HIV/AIDS öncelikle epidemi, ardından pandemi olarak nitelendirilmiş, günümüzde endemik ve kronik bir hastalık olarak ifade edilmeye başlanmıştır. Öte yandan çeşitli hastalıklar endemi ve epidemi çizgileri arasında zaman zaman faklı noktalarda konumlanabilmektedir
4-Sporadi: Sporadik hastalık kavramı endemi, epidemi ve pandemi kadar sık kullanılmasa da epidemiyolojide sıklıkla kullanılan diğer bir kavramdır.
Sporadi, bir hastalığın bir bölgede arasıra, düzensiz ve gelişigüzel olarak görülmesi olarak tanımlanmaktadır