Nontiroidal hastalık (NTH); 1970’lerde, akut ya da kronik/kritik hastalığı olup tiroid hastalığı olmayanlarda tanımlanmıştır. Bu vakaların tiroid hormonlarındaki en yaygın değişiklikler düşük T3, normal veya hafif azalmış tirotropin (TSH) ve artmış revers T3 (rT3) seviyeleridir. Bu değişiklikler; “ötiroid hasta sendromu”, “NTH”, “hasta ötiroidi” veya “düşük T3 sendromu” olarak adlandırılmıştır.
Tiroid hormonlarındaki bu değişiklikler temelde üç sebebe bağlanmıştır: deiyodinaz aktivitesindeki, TSH salgılanmasındaki ve serum taşıyıcı proteinlerindeki ve/veya hücresel taşıyıcı reseptörlerindeki değişiklikler.
Genel itibariyle, tiroid hormonlarındaki değişimlerin çoğunun, metabolizmanın azalmasına adaptasyonlar olduğu düşünülmektedir. Hastalıklarda tiroid hormon metabolizmasındaki değişikliklerin dokulardaki etkileri bilinmemekle birlikte ortak görüş; hastalığın akut evresinde yararlı olsa da, kritik ve uzun dönemde zararlı olabileceğidir.
Patogenez NTH’de tiroid hormon metabolizmasındaki değişimler
Deiyodinazların etkileri: Tip 1 deiyodinaz (D1), tip 2 deiyodinaz (D2) ve tip 3 deiyodinaz (D3) olmak üzere üç tip deiyodinaz vardır. Bunlar, iyodürü tiroksin (T4) ve türevlerinden uzaklaştırarak aktive/inaktive eden selenoprotein yapısındadırlar.
D1; tiroidde, karaciğerde, böbrekte ve hipofizde bulunur. Dış halka deiyodinasyon (ORD) aktivitesine sahiptir ve bu nedenle T4 ile T3’ün aktivasyonunu sağlar. Ayrıca sülfatlanmış T4 ve T3’e karşı iç halka deiyodinasyon (IRD) aktivitesine sahiptir. D1 aktivitesi, T3 tarafından düzenlenir, bu da hipertiroidizmde D1’in uyarılmasını ve hipotiroidizmde baskılanmasını sağlar.
D2; beyinde, tiroidde, iskelet kasında ve hipofizde bulunur ve sadece ORD aktivitesine sahiptir. Böylece T4’ü T3’e ve rT3’ü 3,3′-diiyodotironine (T2) dönüştürür. D2’nin T3’e katkıda bulunduğu ve özellikle beyin ile hipofizdeki T3 üretimi için gerekli olduğu düşünülmektedir.
D3; beyinde, deride, çeşitli fetal dokularda, gebe uterusunda ve plasentada bulunur. Yalnızca IRD aktivitesine sahiptir ve tiroid hormonunun inaktivasyonunu sağlayarak T4’ün rT3’e ve T3’ün T2’ye dönüşümünü tetikler.
NTH’de deiyodinazlara ilişkin veriler çelişkilidir. Genel görüş, hem hepatik/renal D1 aktivitesindeki hem de iskelet kası D2 aktivitesindeki azalmaya bağlı T4’ün T3’e dönüşümünün azaldığı ve hepatik/iskelet kası D3 aktivitesinin arttığı, bunların da T4’ten rT3’e ve T3’ten T2’ye dönüşümün artmasını sağladığı yönündedir
NTH’nin patogenetik mekanizmaları
Akut ve kronik/kritik hastalıklada gözlenen değişiklikler. D1, D2 ve D3 sırasıyla iyodotironin deiyodinaz tip 1, tip 2 ve tip 3’tür.
