| | Organizma | Etki mekanizması | Etki mekanizması | Klinik |
| A-ENDOTOKSİNLER/YAPISAL TOKSİNLER (Bakteri lizisi ile salınırlar) |
| I-Kan dolaşımına katıldıklarında dokularda | Gr(-)bakteriler | Lipopolisakkarit (LPS)=Endotoxinler, Toksik etkiden Lipid A parçası sorumludur. | Makrofajları stimüle ederek sitokin salınımı (IL-, IL-6, IL-8.TNF- ve PAF)ile koagülasyon, kompleman aktivasyonu ve endotelyol hasar | Ateş, takipne.taşikardi, peteşiler, ekimoz, hipotansiyon, trombositopeni, internal hemoraji, vasküler kolaps (ARDS.DİK.multiple organ yetmezliği) |
| II-İnflamasyon ve septik şok tablosuna sebep olurlar. | Gr(+)bakteriler | Peptidoglikan-teikoik asid.Hücre duvarının bir yapısı olan teikoik asit gr (-) lerin endotoxini gibi)sitokin salıımına sebep olur. | Makrofajları stimüle ederek sitokin salınımı (IL-1.IL-6, IL-8.TNF- ve PAF) ile koagülasyon,kompleman aktivasyonu ve endotelyal hasar | Ateş, takipne, taşikardi, peteşiler, ekimoz, hipotansiyon, trombositopeni, intemal hamoraji, vasküler koIaps(ARDS,DlK,Multiple organ yetmezliği) |
| B-EKZOTOKSİNLER (Yaşayan hücrelerden salınırlar.) |
| | 1-Staf. aureus | Alfa toksin | Por oluşturan sitolizin | Doku hasarı-hemoliz |
| I-Membran Destrüksiyonu yapanlar | 2-Strep pyogenes | Streptolizin-0 | Por oluşturan sitolizin | Doku hasarı-hemoliz |
| 3-Listeria monositogenes | Listerolizin-0 | Por oluşturan sitolizin | Fogositiere etki |
| | 4-Clostridium perfringens | Alfa-toksin | Lesitinaz aktivitesi ile ökaryotik fosfolipidlerin hidrolizi | Doku destrüksiyonu |
| II-Süper antijenler | 1-Staf. aureus | Toksik şok sendromutoksin-1 (TSST-1) | TSST-1 kan dolaşımına katılır,T hücre reseptörleri ve majör histokompatibilite kompleksi (MHC) ile bağlanır. Bu bağlanma çok sayıda T hücresini stimüle ederek sitokin şahmına sebep olur. Ayrıca endotoksinlerin kc klirensini azaltır. | Raşlar, palmar-plantardeskuamasyon, hipotansiyon, kapiller yırtılma, multiorgan yetmezliği |
| | 2-Strep, pyogenes | Strep pyogenes Ekzotoksin- A (SPE-A) (Eritrogenik toxin,prijonik toxinde denir.) | TSST-1e benzer etki gösterir. Sadece çok virülan suşlar tarafından üretilir. | Stafilokoksik Toksik şok ile aynı kliniğe sebep olur.Ek olarak kardiyotoxisite vardır. |
| | 1-Corynebacterium diphteria | Difteri toxini | Difteri toksini reseptörleri kalp ve sinirlerde yaygın olarak bulunur. Toxinin A parçası ökaryotik hücrelerde ADP ribozilasyonuyla EF-2 inhibe ederek protein sentezini inhibe ederler. | Boğaz ağrısı, hafif ateş, boğazda psödomembran, nörolojik ve kardiyak semptomlar, laringeai spazma bağlı asfiksi veya kalp yetmezliğine bağlı ölüm olabilir. |
| III-A-B toxinleri: Protein sentezi inhibisyonu yapanlar | 2-Pseudomonas aeru ginosa | Exotoxin A | EF-2nin ADP ribolizasyonu sonucu özellikle karaciğer hücrelerinde olmak üzere protein sentez inhibisyonu yapar. | Sarılık ve Exotoxin A septisemisine bağlı ölüm riski yüksektir. |
| | 3-Shigella dysenteria tip-1 | Shiga toxin (ST) | “A” komponenti ve 60 S ribozomları ayırarak protein sentez inhibisyonu yapar. | Shigelia’ların çoğunluğu shigo toxin üretmeksizin dizanteriye sebep olurlar. Shiga toxin salgılayanlar kolon mukozasında daha fazla hasara ve daha sık HÜS’a sebep olurlar |
| | 4-Entero hemorajik E.Coli (EHEC) | Verotoxin(Shiga like toxin) | “A” komponeti ve 60 S ribozomları ayırarak protein sentez inhibisyonu yapar. | Hemorajik kolit ve HÜS |
| | 1-Enterotoxic E.Coli (ETEC) | E.Coli Labil-toxin (LT) ısıya duyarlı | A komponenti ile ADP ribozilasyonu yaparak adenilat siklazı aktive eder.Buna bağlı aşırı cAMP artışı olur. | 19 H’e kadar çıkabilen aşırı sıvı ve elektrolit kaybı:sulu-mukuslu dışkıfpirinç suyu diyare).Kaybedilen sıvı yerine konmazsa ağır dehidratasyon ve hipoolemik şok |
| IV-A-B toxinleri cAMP’i artırarak etki edenler | 2-Bacillus Anthracis | Antrax toxini | Toxinin üç farklı komponenti vardır: -Protektif Antigen(PA) -Ödem faktör(EF) -Letal faktör(LF) EF adenilatsiklazdır. LF letal etkilidir. EF veya LF tek başlarına etki oluşturamazlar, mutlaka PA ile birlikte etki gösterirler. | Malign püstüle sebep olur.Önce vezikül olarak başlayıp sonra püstül gelişir.(Tümöre benzer görünümü vardır.)Daha sonra çevresi siyah nekrotik hale gelir. Respiratuvar sistemde septik şok tablosu oluşturur. |
| | 3-Bordotella Pertussis | Pertussis toxin | Pertussis toxin B komponenti ile respiratuvar mukozaya tutunur ADP ribozilasyonu (Adenilat siklazın negatif regülatörüdür)ile Gi inhibisyonu yapar. Bunun sonucunda cAMP artar. | Respiratuvar sekresyon ve mukus artışı;üst solunum yolarında fagositik fonksiyon azalır; ensefalopati eşlik eder Paroksismal öksürük nöbetlerinden toxin sorumlu olmayabilir. |
| V-Nörotoxinler | 1-Clostridium Tetani | Tetanus toxin | SSS’de etki ederek inhibitor bir nörotransmitter olan GABA salınımını inhibe eder. | Rijid spazm |
| 2-Clostridium Botulinum | Botulinum toxin | Periferik sinapslara etki ederek nörotransmitter salınımını inhibe eder. | Flask paralizi |