Aşağıdaki protein sindirimine katılan pankreas kaynaklı enzimlerden hangisinin aktivasyonu diğerlerinden farklıdır?
A) Karboksipeptidaz A
B) Proelastaz
C) Tripsinojen ******************
D) Kimotripsinojen
E) Karboksipeptidaz B
CEVAP : C
Pankreastan salgılanan protein sindirimine katılan tripsinojen, kimotripsinojen ve prokarboksipeptidaz A-B ve proelastaz; zimojenler denilen inaktif proenzimlerdir.
Tripsin intestinal hücrelerce salgılanan enteropeptidaz denilen proteolitik enzimle aktif hale geçer. Serbest tripsinde diğer tripsinojenleri aktif hale geçirmektedir. Tripsin aynı zamanda kimotripsinojen, prokarboksipeptidaz ve elastazıda aktif hale geçirir. Tripsin zimojenlerin ortak aktivatörüdür.
Enteropeptidazın diğer adı olan ve 12 parmak bağırsağından salgılanan bu enzim duedonum mikrovilluslarında bulunur.
Pankreastan salgılanan bir zimojen olan tripsinojenin protein peptid zincirini kısaltarak aktif formu olan tripsine çevirir. Tripsin diğer pankreas zimojenlerini aktif forma çevirir. Tripsin tarafından aktif forma sokulan tripsinojen miktarı enteropeptidazdan daha fazladır.
Enteropeptidaz eksikliği gıdanın sindirimini ve emilimini bozar . Bugüne kadar bağırsak biyopsilerinde veya duodenal sıvı örneklerinde düşük veya saptanamayan enteropeptidaz aktivitesine sahip olan birkaç hasta tanımlanmıştır.
Bu hastalarda ishal, kusma, ödem, anemi ve hipoproteinemi görülür.
Enteropeptidaz eksikliğine bağlı konjenital enteropati, duodenal sıvıda çok düşük veya hiç trypsin aktivitesi varlığında erken başlangıçlı gelişme geriliği, ödem, hipoproteinemi, ishal ve yağ malabsorbsiyonu (veya steatore) ile karakterize nadir, genetik, gastroenterolojik bir hastalıktır.
Çölyak hastalığı veya diğer pankreas veya mukozal bozukluklar ilişkili olabilir.
Primer enterokinaz eksikliği
Kısmi veya total villöz atrofisi olan hastalarda ikincil enterokinaz eksikliği rapor edilmiştir; ancak enterokinaz aktivitesi genellikle bu koşullarda önemli ölçüde etkilenmez. Daha önce tarif edilen bir hastada 25 yaşında çölyak hastalığı gelişti, ancak enterokinaz seviyeleri glutensiz diyetle bağırsak mukozasının normale dönmesinden sonra düşük kaldı.
Enteropeptidaz olarak da bilinen Enterokinaz, proteinlerin bağırsakta sindirimi için anahtar bir enzimdir. Bu nedenle enterokinaz eksikliği, zayıf büyüme ve gelişme ile birlikte ciddi protein malabsorbsiyonuna neden olur.
Enterokinaz, proksimal ince bağırsağın enterositleri tarafından sentezlenir ve fırça kenar membranında ve bağırsak sıvısında çözünür bir formda bulunabilir. İnsan enterokinazı, tek zincirli öncünün işlenmesiyle türetilmiş, 784 amino asitli bir ağır zincir ve 235 amino asitli bir hafif zincirden oluşan, disülfür bağlı bir heterodimer gibi görünmektedir. Çıkarılan amino asit dizisine göre enteropeptidaz bir serin proteazdır. Aktif 2 zincirli enteropeptidaz, tek zincirli öncü proenteropeptidazdan türetilir. Duodenumda eksprese edilen bir serin proteaz olan duodenaz tarafından aktive edilir.
Duodenal içeriğin duodenopankreatik reflü, pankreasta enteropeptidaz tarafından trypsinojen aktivasyonuna ve ardından akut pankreatite neden olabilir.
Alzheimer hastalığının patogeneziyle yakından bağlantılı olan ancak pankreatik asiner hücrelerde yüksek oranda eksprese edilen bir proteaz olan beta-bölgesi APP-bölücü enzim1 (BACE1), muhtemelen pankreası erken trypsinogen aktivasyonundan koruyabilir.
Enterokinaz ince bağırsağın mukozasından salgılanır. Kriptlerde yoktur ancak villöz enterositlerde önemlidir ve villusun üst yarısında, özellikle fırça kenarında maksimumdadır. Enzim, trypsinojenin aktif ürünü olan trypsine dönüşümünü katalize eder. Tripsin sırayla diğer pankreatik proteolitik zimojenleri (kimotripsinojen, prokarboksipeptidaz, proelastaz) kimotripsin, karboksipeptidaz ve elastaz’a aktive eder.
Enterokinaz eksikliği protein emilimini ciddi şekilde bozar. Proteinazla aktifleştirilen reseptör 2, enterositlerin apikal ve bazolateral membranında bulunur; Bu reseptörün trypsin tarafından aktivasyonu, enterositleri, epitelyal büyümeyi düzenlemek için bağırsak duvarında lokal olarak etki gösteren eikosanoidleri salgılamaya teşvik eder. Bu nedenle, tamamen sindirimdeki rolüne ek olarak, duodenal villusun luminal yüzeyindeki enterokinaz lokalizasyonu muhtemelen hücre yüzeyinde aktif trypsin üreterek enterosit büyümesine katkıda bulunur.
İnsan genetik lokusunun 21q.21.2 bandındaki beta-amiloid öncü proteini genine yakın olduğu görülmektedir. İnsan proenteropeptidaz geni 25 ekzondan (24 intron) oluşur ve yaklaşık 88 kb genomik DNA dizisini kapsar. Proenteropeptidazın kusurlu aktivasyonuyla sonuçlanan duodenaz mutasyonları muhtemelen enterokinaz eksikliğine benzer şekilde hastalığa yol açabilir.
Bağırsak enterokinaz eksikliği olan hastalarda pankreas enzim replasmanı endikedir.
Ekzokrin pankreas eksikliğinde, enzimler öğünlerle birlikte porsiyon halinde veya yemeklerden hemen sonra uygulandığında, enzim ikame tedavisinin etkinliği daha yüksek görünmektedir. Enzimlerin enterik kaplı minimikrosferler formunda uygulanması, asit aracılı lipaz inaktivasyonunu önler ve besinlerle paralel olarak enzimlerin mideden boşaltılmasını sağlar.