X dominant geçer.
Xq27.3 lokasyonunda FMR1 gen inaktivasyonuna bağlı bir patoojidir.
Mental retardasyon dışında %20 vakada primer overyen yetmezlik görülür.
Frajil X sendromu, X kromozomuyla ilişkili bir zeka (mental) gerilik sendromudur.
Sendroma sahip erkek çocuklarda büyük testisler (macroorchidism), prognatism, kaslarda hipotoni ve otizm, karakteristik fakat değişik yüz şekilleri (büyük kulaklar, uzun yüz yapısı, yüksek kemerli damak ve malocclusion) gözlenebilir. Bunlara ek olarak lordosis, kalp defektleri, pectus excavatum, düz tabanlılık, ellerin tubuler kemiklerinin kısalığı gözlenebilir. Bir frajil ve bir normal X kromozomuna sahip kadınlardaki semptomlar ise normalden hafife kadar değişebilir. Frajil X sendromu yaklaşık olarak erkeklerde 1/3600, kadınlarda ise 1/4000-6000 oranında görülür.
DNA replikasyonu sonucu oluşan bir hatadan kaynaklanır. DNA polimeraz enziminin kaymasından dolayı ortaya çıkmaktadır. 6-50 CGG CCG GCC tekrarları taşıyan bireyler normalken 200-1000 tekrar taşıyanlarda Frajil X sendromu görülür.Hastalığa FMR1 geni üzerindeki anormaliler neden olur.Bu hastalık replikasyon sonucunda oluşan bireyde (babada) hastalık yapmazken çocukta hastalık görülür. Hastalık ancak ortaya çıktığında anlaşılabildiğinden zamanla çok önemli bir hastalık haline gelmektedir.
Frajil X ile ilişkili tremor/ataksi sendromu (FXTAS) , en sık 50 yaş üzeri Frajil X sendromunun (FXS) premutasyon taşıyıcıları olan erkek kişilerde görülen , geç başlangıçlı nörodejeneratif bir hastalıktır .
FXTAS’ın ana klinik özellikleri serebellar yürüme ataksisi ve hareket titremesi ile birlikte hareket sorunlarını içerir . İlişkili özellikler arasında parkinsonizm , bilişsel gerileme ve otonom sinir sisteminin işlev bozukluğu yer alır .
FXTAS , Fragile X mentalretardation-1 ( FMR1 ) geninde 55-200 CGG tekrarının trinükleotid tekrar genişlemesi olarak tanımlanan Fragile X “premutasyon” taşıyıcılarında bulunur .
Bu gende 4-40 arası CGG tekrarı normal kabul edilirken, >200 tekrara sahip bireylerde tam Frajil X Sendromu vardır.
Çocukluk döneminde erken teşhis edilen FXS tam mutasyonunun aksine, FXTAS semptomları 50 yaşın üzerindeki bireylerde ortaya çıkar. FXS gibi, FXTAS da mutasyonun X’e bağlı kalıtım modeli nedeniyle erkeklerde en yaygın ve en şiddetlidir. FXTAS görülme sıklığı 50 yaş üzeri FXS premutasyon taşıyıcıları arasında %30-40 (erkek) ve %8-15 (kadın)’dır.
FMR1 mRNA’sının , FMR1 geninin DNA metilasyonu yoluyla transkripsiyonel olarak susturulduğu FXS’nin aksine, FXTAS’lı hastalarda yükseldiği bulunmuştur . Her iki hastalıkta da FMR1 gen ürünü olan Fragile X zihinsel gerilik proteini (FMRP) azalır, ancak FXTAS’ta buna RNA toksisitesinin aracılık ettiğine inanılırken , FXS’de transkripsiyonel susturma nedeniyle FMRP yoktur.
FXTAS’ın tedavisi yoktur, ancak semptomların birçoğu ilaçla tedavi edilebilir.