Gliomalarda biyobelirteçler; tümörün doğru sınıflandırılması, derecelendirilmesi, prognozun öngörülmesi ve bazı durumlarda tedavi seçiminin yönlendirilmesi için kullanılır. Güncel yaklaşım, mikroskopik bulgularla moleküler sonuçları birleştiren entegre tanıdır. WHO sınıflaması erişkin ve pediatrik tip gliomaları ayrı gruplar halinde ele alır.
Erişkin tipi diffüz gliomalarda temel belirteçler
| Biyobelirteç | Başlıca kullanım ve anlamı |
| IDH1 / IDH2 mutasyonu | Erişkin diffüz gliomaların temel sınıflandırma belirtecidir. IDH mutasyonu, IDH-mutant astrositom ile oligodendrogliom tanı yolunu açar. |
| 1p/19q kodelesyonu | IDH-mutant tümörde oligodendrogliom tanısı için gereklidir. Tüm kromozom kollarındaki kodelesyonun doğrulanması önemlidir. |
| ATRX kaybı ve TP53 mutasyonu | IDH-mutant astrositik tümör soyunu destekler. ATRX kaybı, çoğu olguda 1p/19q kodelesyonu olmamasıyla ilişkilidir. |
| CDKN2A/B homozigot delesyonu | IDH-mutant astrositomda WHO derece 4 sınıflandırma ölçütüdür; olumsuz prognostik anlam taşır. |
| TERT promotör mutasyonu, EGFR amplifikasyonu, +7/−10 kromozom değişikliği | Uygun klinik ve histolojik bağlamda, IDH-wildtype diffüz astrositik tümörün glioblastom, IDH-wildtype olarak sınıflandırılmasını sağlayabilir. |
| MGMT promotör metilasyonu | Özellikle glioblastomda alkilleyici kemoterapiye, başta temozolomide, yanıt olasılığını öngörmeye yardımcıdır; tanı koydurucu belirteç değildir. |
Bu belirteçlerin birlikte yorumlanması, “glioma” gibi genel bir tanıdan daha özgül bir tümör tanısına ulaşmayı sağlar. Örneğin temel erişkin diffüz glioma grupları IDH-mutant astrositom, IDH-mutant ve 1p/19q-kodelesyonlu oligodendrogliom ve IDH-wildtype glioblastom olarak ayrılır.
Yerleşime veya yaşa göre özellikle araştırılan belirteçler
- H3 K27 değişikliği: Talamus, beyin sapı, omurilik gibi orta hat yerleşimli diffüz gliomalarda araştırılır; diffüz orta hat gliomasının sınıflandırılmasında belirleyicidir.
- H3 G34 mutasyonu: Özellikle genç hastalarda, büyük hemisferlerde gelişen diffüz gliomalarda önemlidir.
- BRAF V600E ve BRAF füzyonları; FGFR1, MYB/MYBL1 ve NF1 değişiklikleri: Özellikle pediatrik ve düşük dereceli gliomaların sınıflandırılması ve hedefe yönelik tedavi seçeneklerinin değerlendirilmesinde kullanılır.
- NTRK füzyonları ve diğer nadir füzyonlar: Bazı tümörlerde hedefe yönelik tedavi açısından anlamlı olabilir. Geniş DNA/RNA dizileme panelleri bu tür değişikliklerin saptanmasına yardımcı olabilir.
Pratikte belirteçler neyi yanıtlar?
- Bu tümörün kesin entegre tanısı nedir?
IDH, 1p/19q, ATRX ve gerektiğinde H3 değişiklikleri başlıca sınıflandırma belirteçleridir. - Tümörün derecesi veya beklenen seyri nedir?
CDKN2A/B homozigot delesyonu gibi bulgular derece ve prognoz açısından önem taşıyabilir. Sonuçlar histoloji ve klinik bilgilerle birlikte değerlendirilir. - Temozolomid gibi tedavilerden yarar olasılığı nedir?
MGMT promotör metilasyonu bu konuda yardımcıdır; sonucu tek başına tedavi kararını belirlemez. - Hedefe yönelik tedavi olasılığı var mı?
BRAF, NTRK, FGFR ve başka sürücü değişiklikler araştırılabilir; saptanması, her hastada standart veya etkili bir tedavi bulunduğu anlamına gelmez.
Test yaklaşımı
Başlangıç incelemesinde immünohistokimya ve hedefe yönelik testler kullanılabilir; gerekli durumlarda DNA/RNA dizileme veya DNA metilasyon profillemesi eklenir. MGMT metilasyonu immünohistokimyayla güvenilir biçimde belirlenmez; uygun moleküler yöntem gerekir. Test paneli, tümörün yeri, hastanın yaşı, mikroskopik görünüm ve mevcut doku miktarına göre seçilir.
Özet: Erişkin diffüz gliomalarda temel başlangıç paneli çoğunlukla IDH1/2, ATRX, 1p/19q ve MGMT belirteçlerini içerir; histolojik ve yerleşim özelliklerine göre CDKN2A/B, TERT, EGFR, +7/−10 ve H3 değişiklikleri eklenir. Çocukluk çağı tümörlerinde ise MAPK yolu değişiklikleri, BRAF/FGFR1, NF1, H3 K27 ve H3 G34 özellikle önem kazanır.