Bu histolojik bulguların arkasındaki patolojik süreçler şu şekilde detaylandırılabilir:
1. Epitel Atipisi (Radyasyon Atipisi)
- Mekanizma: Radyasyon, alveolleri döşeyen tip I ve tip II pnömositlerin DNA’sında hasar yaratır.
- Görünüm: Bu hasar sonucu hücreler anormal derecede büyür, devasa ve hiperkromatik (koyu renkli) çekirdeklere sahip olurlar. Bu görünüm bazen malignite (akciğer kanseri) ile karışabilir ancak radyasyon hasarının tipik bir göstergesidir (radyasyon fibroblastları ve atipik pnomositler).
2. Damar Duvarında Köpüksü Hücreler (Köpüksü Histiyositler)
- Mekanizma: Radyasyon, akciğer kapillerlerindeki endotel hücrelerine doğrudan zarar verir. Endotel hasarı damar geçirgenliğini artırır ve lipidlerin (yağların) damar duvarına sızmasına yol açar.
- Görünüm: Bölgeye gelen makrofajlar bu lipidleri yutarak damar duvarında (özellikle subendotelyal alanda) kümelenen karakteristik köpüksü hücreleri (foam cells) oluşturur. Bu bulgu, radyasyona bağlı vasküler hasarın patognomonik sayılabilecek özelliklerindendir.
Diğer Eşlik Eden Akut/Kronik Histolojik Bulgular
- Alveol boşluklarında fibrin birikimi ve hiyalen membran oluşumu (akut dönemde ARDS benzeri tablo).
- Alveolar septumda kalınlaşma, ödem ve inflamatuar hücre (lenfosit, plazma hücresi) infiltrasyonu.
- Geç dönemde (aylar/yıllar sonra) fibroblast proliferasyonu ve geri dönüşsüz yoğun interstisyel fibrozis.