İlettiğiniz spot bilgiler, mikrobiyoloji sınavlarında mezozomların fonksiyonel alt tiplerini ayırt etmede kullanılan en klasik tanımlamalardır:
1. Septal Mezozom
- Bölünmenin başladığı yer: Hücre ikiye bölüneceği zaman (biner fizyon) hücre zarının merkezde içe doğru katlanarak bir bölme (septum) oluşturduğu yerde bulunur.
- Görevi: Bakteri DNA’sının (kromozomunun) hücre zarına tutunmasını sağlar. DNA replike olduktan sonra, oluşan iki yeni kromozomun yavru hücrelere eşit şekilde dağıtılmasına ve septum oluşumunun yönlendirilmesine rehberlik eder.
2. Lateral (Periferik) Mezozom
- Sentez ve Enerji Merkezi: Hücrenin yan duvarlarına (çeperine) yakın bölgelerde yer alan kıvrımlardır.
- Görevi: İlettiğiniz gibi spor oluşumu (sporülasyon) süreçlerinde ve plazmit sentezinde/replikasyonunda aktif görev alır. Ayrıca ökaryotlardaki mitokondriye benzer şekilde, üzerinde yoğun miktarda solunum enzimi barındırarak ATP sentezinde (hücresel solunumda) ve penisilin bağlayan proteinler gibi hücre duvarı bileşenlerinin dışarı salgılanmasında (sekresyon) rol oynar.
Bakteri sitoplazmik membranının hücre içine doğru yaptığı kıvrımlar (invajinasyonlar) sonucu oluşan ve özellikle Gram-pozitif bakterilerde daha belirgin olarak izlenen mezozom yapısı ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
A) Hücre bölünmesi sırasında bakteri DNA’sının tutunmasında ve iki yeni hücreye eşit dağılmasında septal mezozomlar rol oynar.
B) Ökaryot hücrelerdeki mitokondriye benzer şekilde, üzerinde yoğun miktarda solunum enzimi barındırarak ATP sentezine katkı sağlar.
C) Penisilin bağlayan proteinler başta olmak üzere bazı hücre duvarı bileşenlerinin dışarıya salgılanmasında (sekresyon) görev alır.
D) Hücrenin periferinde yer alan lateral mezozomlar, sporülasyon (endospor oluşumu) ve plazmit replikasyonu süreçlerinde aktif işlev görür.
E) Yapısında bulunan yüksek miktardaki steroller (hopanoidler) sayesinde, sitoplazmik membrana mekanik dayanıklılık ve akışkanlık kazandırır.
Doğru Cevap: E
Detaylı Soru Açıklaması
- E şıkkının elenme nedeni (Doğru İfade): Bakteri sitoplazmik membranında (ve dolayısıyla bu membranın bir uzantısı olan mezozomlarda) sterol bulunmaz. Bakteri dünyasında bunun tek istisnası, hücre duvarı bulunmayan ve membran bütünlüğünü korumak için dışarıdan sterol (kolesterol) almak zorunda olan Mycoplasma ve Ureaplasma türleridir. Dolayısıyla mezozom yapısının sterol zenginliği üzerinden açıklanması biyolojik olarak yanlıştır [E]. (Bakteriler sterol yerine “hopanoid” adı verilen benzer yapılar bulundurabilir ancak bu durum mezozomun temel ayırt edici yapısal özelliği değildir).
Diğer Şıkların Doğruluk Analizi (Sınav Spotları)
- A şıkkı doğrudur: Septal mezozomlar, hücre merkezinde biner fizyon (ikiye bölünme) hattında yer alır. Kromozomun membran tutunmasını sağlayarak replike olan DNA’ların kutuplara eşit dağılmasını ve septum yönetimini koordine eder.
- B şıkkı doğrudur: Bakteriler prokaryot canlılar oldukları için mitokondriye sahip değillerdir. Ökaryotlardaki mitondri kristalarına benzer şekilde mezozomlar, elektron taşıma sistemi (ETS) ve solunum enzimlerini üzerinde barındırarak hücresel solunum ve enerji (ATP) üretim merkezlerinden biri olarak işlev görür.
- C şıkkı doğrudur: Mezozomlar, hücre dışına gönderilecek olan hidrolitik ekzoenzimlerin ve hücre duvarı öncüllerinin (PBP’ler gibi) sekresyonunda (salgılanmasında) yüzey alanını artırarak rol oynar.
- D şıkkı doğrudur: Hücrenin yan duvarlarına yakın yerleşen lateral (periferik) mezozomlar, bakterinin zorlu çevre koşullarına karşı geliştirdiği endospor oluşum süreçlerinde (sporülasyon) ve kromozom dışı genetik materyal olan plazmitlerin sentezinde/replikasyonunda görev alan metabolik odaklardır.