Histiyositik hastalıkların sınıflaması, tıbbi morfoloji, genetik ve hücre kökeni bilgilerinin ilerlemesiyle zaman içinde evrilmiştir. Akademik kaynaklarda, sınavlarda (TUS/yandal) ve klinik pratikte bu hastalıklar “Klasik Sınıflama (Histiocyte Society – 1987)”, “Güncellenmiş 5’li Grup Sınıflaması (2016)” ve en güncel hücresel köken temelli “Dünya Sağlık Örgütü (WHO) Sınıflaması (2022)” olmak üzere üç temel yaklaşımla ele alınır.
I. Klasik Sınıflama (Histiocyte Society – 1987)
Tıbbi sınavlardaki soruların büyük kısmı halen bu köklü ve net ayrımı temel alan “3 Sınıf (Class)” modeline dayanır:
- Sınıf I (Class I): Langerhans Hücreli Histiyositozlar (LHH)
- Langerhans hücrelerinin (bir tür dendritik hücre) patolojik proliferasyonudur.
- Örnekler: Eozinofilik granülom, Hand-Schüller-Christian hastalığı, Letterer-Siwe hastalığı.
- Sınıf II (Class II): Langerhans Dışı (Non-Langerhans) Hücreli Histiyositozlar
- Mononükleer fagositlerin (makrofajların) Langerhans özelliği taşımayan proliferasyonlarıdır.
- Örnekler: Hemofagositik Lenfohistiyositoz (HLH), Rosai-Dorfman Hastalığı (Sinüs histiyositozu), Jüvenil Ksantogranülom (JXG), Erdheim-Chester Hastalığı.
- Sınıf III (Class III): Malign Histiyositik Bozukluklar
- Doğrudan monosit-makrofaj serisinin habis (kanseröz) hastalıklarıdır.
- Örnekler: Akut Monositik Lösemi (AML-M5), Malign Histiyositoz, Gerçek Histiyositik Lenfoma/Sarkom.
II. Revize Edilmiş 5’li Grup Sınıflaması (Histiocyte Society – 2016)
Histiocyte Society, 2016 yılında hastalıkları klinik, radyolojik ve moleküler/genetik özelliklerine göre 5 ana gruba (L, C, M, R, H) ayırmıştır:
- L Grubu (Langerhans-related): Langerhans hücreli histiyositoz (LHH) ve Erdheim-Chester hastalığı (ECD). (Bu iki hastalığın ortak genetik mutasyonlar [örn: BRAF V600E] taşıdığı anlaşıldığı için aynı gruba alınmıştır).
- C Grubu (Cutaneous and mucocutaneous): Genellikle cilt ve mukoza tutulumu ile sınırlı olan Langerhans dışı histiyositozlar (Örn: Jüvenil Ksantogranülom ailesi).
- M Grubu (Malignant histiocytoses): Primer veya sekonder gelişen malign histiyositik/dendritik hücreli sarkomlar ve tümörler.
- R Grubu (Rosai-Dorfman disease): Klasik veya ekstranodal seyirli Rosai-Dorfman-Destombes hastalığı.
- H Grubu (Hemophagocytic lymphohistiocytosis): Primer (ailesel) veya sekonder (reaktif/makrofaj aktivasyon sendromu) gelişen Hemofagositik Lenfohistiyositoz tabloları.
III. Dünya Sağlık Örgütü (WHO 2022) Hemato-Onkolojik Sınıflaması
Dünya Sağlık Örgütü, en güncel 5. baskısında bu antiteleri myeloid kökenli progenitör hücre ortaklığına dayanarak Myeloid Neoplazmların hemen ardına entegre etmiş ve tümörleri 3 ana biyolojik kategoriye ayırmıştır:
| Kategori | Kapsadığı Başlıca Hastalıklar / Tümörler |
| 1. Plasmacytoid Dendritik Hücre Neoplazmları | Blastic plasmacytoid dendritic cell neoplasm (BPDCN) Olgun miyeloid ilişkili varyantlar. |
| 2. Langerhans Hücreli ve Diğer Dendritik Hücre Neoplazmları | Langerhans Hücreli Histiyositoz (LHH) Langerhans Hücreli Sarkom İnterdijite ve İndetermine hücreli tümörler. |
| 3. Histiyositik Neoplazmlar | Histiyositik Sarkom Erdheim-Chester Hastalığı (ECD) Rosai-Dorfman Hastalığı (RDD) Jüvenil Ksantogranülom (JXG) ALK-pozitif histiyositoz. |