Primer dişler (süt dişleri) 20 tanedir.
Kalıcı dişler: İlk birinci molarlar, 6-7 yaşlarında çıkar, en son çıkan kalıcı dişler üçüncü molarlardır (akıl dişi) ve 17-22 yaşlarında çıkarlar.
Sekonder (kalıcı dişler) 32 tanedir.
Diş çıkmasında gecikme olması; genetik nedenleri (13-15 aya kadar gecikebilir) , tiroid fonksiyonlarında bozukluğu, hipoparatiroidiyi, ektodermal displaziyi düşündür
Zamanlama Kuralları: İlk süt dişi ortalama 6. ayda (5-7 ay) çıkar. Eğer 13-15. aya (bazı kaynaklara göre 12-13. aya) kadar hiç diş çıkmadıysa bu durum “Gecikmiş Diş Çıkması” (Delayed Eruption) olarak kabul edilir ve ileri araştırma gerektirir.
Kalıcı Dişler ve Klinik Tuzak: Kalıcı dişler çıkarken sıklıkla yapılan en büyük klinik hata, 6-7 yaş civarında en arkadan çıkan 1. kalıcı molar (büyük azı) dişlerin, süt dişi zannedilerek çürümesine göz yumulması veya çekilmesidir. Oysa bu dişler dökülen bir süt dişinin yerine gelmez, primer diş dizisinin arkasından doğrudan çıkar.
Geç Diş Çıkarma Etiyolojisi (Genişletilmiş):
- Endokrin: Hipotiroidi (en klasik nedenlerden biri; kemik yaşını da geciktirir), Hipoparatiroidi (kalsiyum metabolizması bozukluğu).
- Nutrisyonel / Metabolik: Ağır D vitamini eksikliği (Raşitizm), Malnütrisyon.
- Genetik / Sendromik: Ektodermal Displazi (diş tomurcukları hiç oluşmayabilir – anodonti/oligodonti), Kleidokraniyal Displazi (çok sayıda gömülü diş ve fontanel kapanmasında gecikme), Down Sendromu.
14 aylık bir kız çocuk, annesi tarafından “hiç dişinin çıkmaması” şikayetiyle pediatri polikliniğine getiriliyor. Yapılan fizik muayenesinde boy ve kilo gelişimi %10 persentilde olan hastanın, anterior fontanelinin halen belirgin şekilde açık olduğu, saçlarının ve kaşlarının oldukça seyrek, tırnaklarının ise distrofik (kırılgan ve ince) yapıda olduğu saptanıyor. Dental muayenede alveolar kretlerde herhangi bir diş kabarıklığı izlenmiyor.
Bu hastanın klinik tablosu ve diş gelişimi dinamikleri göz önüne alındığında, aşağıda verilen ifadelerden hangisi yanlıştır?
A) Normal gelişimde ilk çıkan ve aynı zamanda 6-7 yaş civarında ilk düşen süt dişleri alt santral kesicilerdir.
B) Hastanın 13-15. ayları geçmiş olmasına rağmen hiç dişinin çıkmaması “gecikmiş diş çıkması” olarak değerlendirilmeli ve altında yatabilecek organik nedenler araştırılmalıdır.
C) Saç, tırnak ve dişlerin eş zamanlı etkilendiği bu klinik tabloda, altta yatan genetik bir patoloji olarak ektodermal displazi öncelikle düşünülmelidir.
D) Çocuklarda izole diş çıkma gecikmelerinin en sık hormonal nedenleri arasında hipotiroidi ve hipoparatiroidi yer alır.
E) Bu hastada kalıcı dişlerin çıkma sırası başladığında, ilk dökülen süt dişinin yerini alarak ağız ortamına en erken dahil olan kalıcı diş grubu üçüncü molarlardır.
Doğru Cevap: E
Detaylı Açıklama
E şıkkı yanlıştır (Cevap): Kalıcı (sekonder) diş dizisinde ağza ilk süren dişler 6-7 yaş civarında çıkan birinci molarlardır (büyük azı dişleri). Üçüncü molarlar (akıl dişleri) ise tam tersine, dental arkın en son çıkan (17-22 yaş) ve en sık gömülü kalan kalıcı dişleridir. Soru kökündeki ilk süren diş bilgisiyle son süren diş bilgisi yer değiştirilerek klasik bir sınav tuzağı kurulmuştur.
A şıkkı doğrudur: Süt dişlerinde kronolojik olarak ilk süren (5-7. ay) ve kalıcı dişlerin gelmesiyle ilk düşen (6-7. yaş) dişler alt santral kesicilerdir.
B şıkkı doğrudur: Literatürde 13-15. aya kadar hiçbir dental erupsiyonun olmaması patolojik kabul edilir.
C şıkkı doğrudur: Ektoderm kökenli dokuların (saç, tırnak, ter bezleri ve dişler) birlikte defektif olduğu kalıtsal tablo Ektodermal Displazi‘dir. Bu hastalarda dişler ya hiç oluşmaz (anodonti) ya da konik yapıda az sayıda oluşur.
D şıkkı doğrudur: Sistemik ve endokrin nedenler sorgulandığında kemik ve kalsifikasyon metabolizmasını doğrudan etkileyen hipotiroidi ve hipoparatiroidi ilk akla gelmesi gereken hormonal bozukluklardır.