Moleküler, Kültürel ve Klinik Detaylar
Tipik Morfoloji ve Kültür: Gram-pozitif bir basil olmasına rağmen, kültür yaşlandıkça Gram-negatif gibi görünebilir (Gram-değişken). TSI (Triple Sugar Iron) agar besiyerinde tüpün dip kısmında siyah renk oluşturan H₂S üretimi, Gram-pozitif basiller arasında bu bakteriye neredeyse hastır. Jelatiniyöz besiyerinde derin ekim yapıldığında “fırça benzeri” (bottle-brush) bir üreme paterni gösterir.
Doğal Direnç Paradoksu: Genel kural olarak Gram-pozitif bakterilerin en güçlü katili olan Vankomisine karşı DOĞAL OLARAK DİRENÇLİDİR. Bu özellik, vankomisin içeren seçici besiyerlerinde üretilebilmesini sağlar ve laboratuvarda Listeria gibi benzer basillerden ayrımında (Listeria vankomisine duyarlıdır, katalaz pozitif ve hareketlidir) altın değerindedir.
Patogenez ve Virülans: Salgıladığı nöraminidaz, bakterinin konak hücre yüzeyine tutunmasında ve invazyonda en önemli virülans faktörüdür. Antifagositik polisakkarit kapsülü mevcuttur.
Klinik Tablolar:
1-Erizipeloid (Rosenbach Erizipeloidi): Genellikle veterinerler, balıkçılar, kasaplar ve mezbaha çalışanlarında (mesleki maruziyet) el veya parmaklarda gelişen; morumsu-kırmızı renkli, keskin sınırlı, ağrılı, kaşıntılı ve lokalize selülit benzeri lezyondur. Streptococcus pyogenes‘in yaptığı Erizipel (Yılancık) hastalığı ile karışır ancak Erizipeloid’de genellikle süpürasyon (irin) olmaz ve sistemik semptomlar nadirdir.
2-Sistemik Enfeksiyon ve Endokardit: Nadir ancak çok yıkıcıdır. Özellikle hasarlı veya protez kapaklarda, bazen de sağlıklı aort kapağında hızlı destrüksiyona yol açan akut endokardite neden olur.
Örnek Soru
Mezbaha çalışanı olan 42 yaşında erkek hasta, sol el başparmağında morumsu-kırmızı renkli, keskin sınırlı, kaşıntılı ve ağrılı bir lezyon şikayetiyle enfeksiyon hastalıkları polikliniğine başvuruyor. Hastadan alınan lezyon aspiratının mikroskobik incelemesinde Gram-pozitif, hareketsiz basiller görülüyor. Laboratuvarda yapılan testlerde etkenin katalaz negatif olduğu ve TSI besiyerinde H₂S ürettiği (siyahlaşma) saptanıyor.
Bu klinik tabloya neden olan etken ve laboratuvar/tedavi özellikleri ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
A) Hücre duvar yapısında peptidoglikan bulunmasına rağmen, glikopeptid yapılı bir antibiyotik olan vankomisine karşı doğal olarak dirençlidir.
B) Bakterinin konak dokularına yapışmasını ve yayılımını kolaylaştıran en önemli virülans faktörlerinden biri nöraminidaz enzimidir.
C) Tedavide ilk seçenek olarak yüksek doz intravenöz veya oral penisilinler (Penisilin G, Ampisilin) tercih edilmelidir.
D) Bu bakterinin laboratuvar ayırıcı tanısında; katalaz pozitifliği, soğukta (+4°C) üreyebilmesi ve takla atar tarzda hareket etmesi en önemli kriterlerdir.
E) Sistemik yayılım gösterdiğinde özellikle aort kapağını tutan ve hızlı kapak destrüksiyonuna yol açabilen endokardit tablosuna neden olabilir.
Doğru Cevap: D
Detaylı Açıklama
D şıkkı yanlıştır (Cevap): Soruda bahsedilen katalaz pozitifliği, soğukta zenginleşme ve takla atar tarzda (tumbling) hareketlilik özellikleri Listeria monocytogenes‘e aittir. Erysipelothrix rhusiopathiae ise katalaz negatif ve kesinlikle hareketsizdir. Bu iki Gram-pozitif basilin ayırıcı tanısı sınavlarda en çok sorulan yerlerden biridir.
A şıkkı doğrudur: Gram-pozitif olmasına rağmen Vankomisine doğal dirençlidir. Klinik laboratuvarda Gram-pozitif bir bakteride vankomisin direnci görülüyorsa akla Erysipelothrix, Leuconostoc, Pediococcus veya Lactobacillus gelmelidir.
B şıkkı doğrudur: Nöraminidaz üretimi patogenezde kritik rol oynar ve doku yayılımından sorumludur.
C şıkkı doğrudur: Ampirik veya spesifik tedavide ilk seçenek penisilindir. Penisilin alerjisi durumunda eritromisin, sefalosporinler (sefazolin, seftriakson) veya florokinolonlar kullanılabilir.
E şıkkı doğrudur: Nadir görülmekle birlikte, bakteriyemi ve ardından gelen akut, destrüktif aort kapak endokarditi bu etkenin en ağır sistemik komplikasyonudur.