Alt Bacağın Kompartmanları

Alt bacak (diz ile ayak bileği arası), kalın ve esnemeyen bir fasyal zar tabakası (derin fasya), kaval kemiği (tibia), kamış kemiği (fibula) ve bu iki kemiği bağlayan interosseöz membran ile 4 izole anatomik kompartmana ayrılır. Her kompartman kendine ait kas grubunu, siniri ve damar ağını barındırır.

Aşağıda, alt bacağın bu 4 kompartmanının anatomik detayları, içerdikleri yapılar ve klinik işlevleri yer almaktadır:

1. Anterior (Ön) Kompartman

Akut kompartman sendromunun en sık görüldüğü, basınca en hassas bölgedir.

• Kaslar:
  • M. tibialis anterior: Ayak bileğinin en güçlü dorsifleksörüdür (ayağı yukarı kaldırma) ve ayağa inversiyon (içe çevirme) yaptırır.
  • M. extensor hallucis longus (EHL): Ayak başparmağına ekstansiyon (yukarı kaldırma) yaptırır.
  • M. extensor digitorum longus (EDL): Diğer 4 parmağa ekstansiyon yaptırır.
  • M. fibularis (peroneus) tertius: Ayak bileğinin yukarı kalkmasına ve dışa dönmesine yardımcı olur.
• Sinir: N. fibularis (peroneal) profundus (Derin peroneal sinir).
• Damar: A. tibialis anterior (Anterior tibial arter) ve eşlik eden venler.
• Temel Görev: Ayak bileğini ve parmakları yukarı bükmek (Dorsifleksiyon).
• Klinik Hasar Bulgusu: Sinir veya kas hasarında ayak yukarı kalkamaz, yürürken yerde sürüklenir (Ayak Düşmesi – Foot Drop). Birinci ve ikinci parmak arasındaki cildin duyusu kaybolur.

2. Lateral (Dış Yan) Kompartman

Alt bacağın dış tarafında boylu boyunca uzanan, en dar kompartmanlardan biridir.

• Kaslar:
  • M. fibularis (peroneus) longus: Ayağı dışa çevirir ve yere basarken ayak kubbesini destekler.
  • M. fibularis (peroneus) brevis: Longus kasının hemen altında yer alır, yine güçlü bir evertördür.
• Sinir: N. fibularis (peroneal) superficialis (Yüzeyel peroneal sinir).
• Damar: Bu bölgeden doğrudan geçen büyük bir ana arter yoktur; beslenmesini A. fibularis (peroneal arter) dallarından alır.
• Temel Görev: Ayak tabanını dışa doğru çevirmek (Eversiyon).
• Klinik Hasar Bulgusu: Ayak bileği dışa doğru çevrilemez (içe burkulmaya yatkınlık artar) ve ayağın üst-dış yüzeyinde duyu kaybı/karıncalanma yaşanır.

3. Yüzeyel Posterior (Arka Üst) Kompartman

Baldırın arkasında gözle görülen ve elle tutulabilen büyük kas kütlesinin bulunduğu yerdir.

• Kaslar:
  • M. gastrocnemius: Çift başlı, baldırın en belirgin üst kasıdır. Hem diz fleksiyonuna (bükme) hem ayak plantar fleksiyonuna yardım eder.
  • M. soleus: Gastrocnemius’un altında yer alan, yürürken ve ayakta dururken sürekli aktif olan geniş kastır.
    (Gastrocnemius ve Soleus birleşerek Aşil Tendonunu oluşturur).
  • M. plantaris: İnce, uzun tendonlu, işlevsel olarak zayıf bir kastır.
• Sinir: N. suralis (Sural sinir – yüzeyel duyu siniri) ve kas dalları.
• Damar: A. tibialis posterior ve A. fibularis arterlerinin kas dalları.
• Temel Görev: Ayak bileğini aşağı doğru bükmek, parmak ucuna kalkmak (Plantar Fleksiyon).
• Klinik Hasar Bulgusu: Parmak ucuna kalkmada zorluk, yürüme esnasında adımı tamamlayıp yerden güçlüce itememe ve baldır arkasında taş gibi sertlik/ağrı.

4. Derin Posterior (Arka Derin) Kompartman

Bacağın en arkasında, yüzeyel baldır kaslarının ve derin fasyal bölmenin (transvers intermusküler septum) altında, kemiğe yakın korunaklı bölgedir.

• Kaslar:
  • M. tibialis posterior: Ayağın en güçlü inversiyon (içe çevirme) kasıdır ve ayak arkını (kavisini) korur.
  • M. flexor hallucis longus (FHL): Ayak başparmağını aşağı doğru büker (adım atarken yere son tutunan kas).
  • M. flexor digitorum longus (FDL): Diğer 4 ayak parmağını aşağı doğru büker.
  • M. popliteus: Diz ekleminin hemen arkasında yer alır, dize kilit açma hareketi yaptırır.
• Sinir: N. tibialis (Tibial sinir).
• Damar: A. tibialis posterior (Arka tibial arter) ve A. fibularis (Peroneal arter).
• Temel Görev: Ayak parmaklarını aşağı bükmek, ayağı içe çevirmek ve plantar fleksiyona destek olmak.
• Klinik Hasar Bulgusu: Ayak parmakları aşağı doğru bükülemez, ayak tabanında tamamen uyuşma ve his kaybı meydana gelir (Tibial sinir sıkışması nedeniyle).

Kompartmanların Özet Enine Kesit Tablosu