Kistik Fibrozis, CFTR (Cystic Fibrosis Transmembrane Conductance Regulator) genindeki mutasyon (en sık \(\Delta \)F508) sonucu gelişen otozomal resesif bir hastalıktır. CFTR kanalı normalde bir Klor (\(Cl^{-}\)) kanalıdır ancak dokudan dokuya tam tersi yönlerde çalışır. Sınavda soruyu kaçırmamak için görseldeki bu ikili mekanizmayı hücresel düzeyde iyi oturtmak gerekir:
1. Ter Bezlerindeki Mekanizma (Geri Emilim Defekti):
Normalde: Ter bezlerinin lümenindeki primer salgı deriye doğru ilerlerken, CFTR kanalı \(Cl^{-}\) iyonlarını hücre içine geri emer. Sodyum (\(Na^{+}\)) da elektriksel yükü dengelemek için kloru takip eder (yani tuz geri emilir).
KF Hastalığında: CFTR çalışmadığı için klor ve sodyum geri emilemez, ter kanalının lümeninde kalır. Bu nedenle hastaların cildi aşırı tuzludur (“tuzlu bebek” kurgusu).
Tanı Değeri: Bu mekanizma tanısal Pilorpakin Ter Testinde klor düzeyinin yüksek saptanmasının (\(\ge 60\) mEq/L) temel nedenidir.
2. Diğer Ekzokrin Bezlerdeki Mekanizma (Akciğer, Pankreas, GİS) (Sekresyon Defekti):
Normalde: Bu organların lümen epitelinde CFTR, kloru hücre dışına (** lümene / salgıya**) sekrete eder (salgılar). Lümen dışına çıkan klor, sodyum ve suyun da lümene geçmesini sağlayarak salgıları akışkan tutar.
KF Hastalığında: Klor hücre dışına salgılanamaz. Epiteldeki sodyum kanalları (ENaC) üzerindeki CFTR inhibitör etkisi kalktığı için Na ve su lümenden hücre içine aşırı derecede geri emilir.
Klinik Sonuç: Lümenin içindeki su tamamen çekildiği için salgılar dehidre olur, kurur ve yoğun mukus tıkaçları (plug) oluşturur. Bu tıkaçlar akciğerde diffüz bronşektaziye, pankreasta ise tıkanma sarılığı ve ekzokrin yetmezliğe (malabsorpsiyon) yol açar.
Örnek TUS Tarzı Patogenez Sorusu
Soru: Kistik Fibrozis tanılı 4 yaşındaki bir çocuğun patogenezi incelendiğinde; solunum yolu epitelinde ve ter bezlerinde iyon transport anomalileri saptanmıştır.
Buna göre, CFTR protein disfonksiyonuna bağlı olarak solunum yolu lümeninde ve ter bezi lümeninde gerçekleşen iyon hareketleri aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak verilmiştir?
A)Solunum Yolu Lümeninde Klor sekresyonu azalır, Sodyum emilimi artar | Ter Bezi Lümeninde Klor ve Sodyum emilimi azalır
B)Solunum Yolu Lümeninde Klor sekresyonu artar, Sodyum emilimi azalır | Ter Bezi Lümeninde Klor ve Sodyum emilimi artar
C)Solunum Yolu Lümeninde Klor emilimi artar, Sodyum sekresyonu artar | Ter Bezi Lümeninde Klor sekresyonu azalır
D)Solunum Yolu Lümeninde Klor sekresyonu azalır, Sodyum sekresyonu azalır | Ter Bezi Lümeninde Klor emilimi artar
E)Solunum Yolu Lümeninde Klor ve Sodyum emilimi artar | Ter Bezi Lümeninde Klor ve Sodyum sekresyonu artar
Doğru Cevap: A
Açıklama: Solunum yollarında klor lümene salgılanamaz (sekresyon azalır), sodyum ve su ise lümenden içeriye aşırı emilir. Ter bezlerinde ise lümenden hücre içine klor ve sodyum geri emilemediği için terde tuz miktarı artar.